İran ile ABD arasında son haftalarda yoğunlaşan diplomatik temaslarda yeni bir aşamaya geçildi. İran yönetimi, Pakistan’ın arabuluculuğunda sürdürülen görüşmeler kapsamında Washington’a sunduğu şart paketini açıkladı. İran basını ve uluslararası kaynaklara göre Tahran’ın hazırladığı plan, ateşkesin kalıcı hale gelmesi ve kapsamlı anlaşma zemini oluşturulmasını hedefliyor.
İran’ın sunduğu şartların merkezinde yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nın statüsü, nükleer faaliyetlerin kabul edilmesi ve bölgedeki ABD askeri varlığının azaltılması bulunuyor. İran tarafı, bu maddelerin “asgari güven oluşturucu koşullar” olduğunu savunuyor.
İran’ın öne çıkan şartları
İran kaynaklarında yer alan bilgilere göre Tahran’ın ABD’ye sunduğu maddeler arasında şu başlıklar bulunuyor:
- Tüm ekonomik yaptırımların kaldırılması
- İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının tanınması
- ABD’nin bölgedeki askeri güçlerini çekmesi
- İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması
- Hürmüz Boğazı’nda İran’ın kontrol rolünün kabul edilmesi
- İran’a savaş ve saldırılar nedeniyle tazminat ödenmesi
- BM Güvenlik Konseyi ve UAEA kararlarının kaldırılması
- Bölgedeki tüm çatışmaların sona erdirilmesi
- Hizbullah ve “direniş ekseni”ne yönelik operasyonların durdurulması
- Ateşkes süresince saldırmazlık garantisi verilmesi
Hürmüz Boğazı kritik başlık oldu
Görüşmelerin en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı oldu. ABD tarafının boğazın tamamen ve güvenli şekilde açılmasını istediği, İran’ın ise geçişlerin kendi ordusuyla koordineli yürütülmesini talep ettiği belirtildi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin, ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin İran ordusunun koordinasyonuyla güvenli şekilde sağlanacağını söylediği aktarıldı.
Pezeşkiyan’dan “müzakereye hazırız” mesajı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da yaptığı açıklamada, saldırıların tekrarlanmaması için gerekli güvencelerin verilmesi halinde savaşı sonlandırma iradesine sahip olduklarını söyledi. Pezeşkiyan, İran’ın teslim olmayacağını ancak diyaloga açık olduğunu vurguladı.
İran yönetimi ayrıca, sorunların kalıcı şekilde çözülmesi için uzun vadeli politikalar gerektiğini ve ABD ile ilişkilerde “eşitlikçi yaklaşım” istediklerini savunuyor.
Trump ateşkesi doğrulamıştı
ABD Başkanı Donald Trump da daha önce yaptığı açıklamada İran’dan gelen teklifin “müzakere için uygulanabilir bir temel” olduğunu söylemişti. Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılması şartıyla İran’a yönelik saldırıları geçici olarak askıya aldıklarını duyurmuştu.
ABD ile İran arasında İslamabad’da yürütülmesi planlanan görüşmelerin 15 günlük süreç içinde sonuçlandırılmasının hedeflendiği belirtiliyor.
İran’dan “ültimatom kabul etmiyoruz” çıkışı
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise ABD’nin yaklaşımına tepki göstererek “Ültimatomla müzakereyi kabul etmiyoruz” açıklamasında bulundu. Bekayi, İran’ın güvenliğinin temel garantisinin sahadaki askeri gücü olduğunu ifade etti.
İran tarafı, müzakerelerin ancak karşılıklı saygı ve güven ortamında ilerleyebileceğini savunuyor.
Bölgesel dengeler açısından kritik süreç
Uzmanlar, ABD-İran hattındaki olası anlaşmanın yalnızca iki ülkeyi değil tüm Orta Doğu’yu etkileyebileceğini değerlendiriyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasite açılması halinde küresel petrol piyasalarında rahatlama yaşanabileceği belirtiliyor.
Analistlere göre süreç başarıyla sonuçlanırsa yaptırımlar, enerji güvenliği ve bölgesel çatışmalar konusunda yeni diplomatik dönem başlayabilir.
