Donald Trump, İran hükümetine yönelik baskıyı artırırken, İran'la ticaret yapan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi getireceğini duyurdu. Batılı yaptırımlar OPEC üyesi ülkenin ekonomisini yıllardır vuruyor.
Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda "Derhal yürürlüğe girer. İran İslam Cumhuriyeti ile ticaret yapan herhangi bir ülke, ABD ile yapılan tüm işlemlerde yüzde 25 gümrük vergisi ödeyecek" dedi.
ABD başkanı, "Bu emir kesin ve nihai" ifadesini kullandı ancak daha fazla detay vermedi. Beyaz Saray'ın resmi internet sitesinde politikayla ilgili belge veya Trump'ın gümrük vergilerini dayandıracağı yasal yetki hakkında bilgi bulunmuyor.
İran'ın ana ticaret ortakları kimler?
Çin, İran'ın en büyük ticaret ortağı konumunda. Birleşmiş Milletler Comtrade verilerine göre 2024'te iki ülke arasındaki ikili ticaret 13 milyar doların üzerinde gerçekleşti.
Ancak yaptırımlar nedeniyle ticaretin büyük bölümü gölge filo üzerinden yapılıyor ve resmi olarak kayıtlara geçmiyor. Dünya Bankası'nın 2022 verilerine göre genel ticaret hacmi 37 milyar dolar civarında.
Çin, geçen yıl İran petrolünün yüzde 80'ini ithal etti. Bu, İran'a çok ihtiyaç duyduğu geliri sağladı.
BM Comtrade 2024 verilerine göre Türkiye, İran'ın ikinci büyük ticaret ortağı. İki ülke arasındaki ticaret yaklaşık 5,7 milyar dolar değerinde.
Türkiye, ABD'den yüzde 15 temel gümrük vergisi alıyor. Haziran ayından bu yana ABD, çelik ve alüminyum üzerindeki gümrük vergilerini yüzde 25'ten yüzde 50'ye çıkardı.
Pakistan, İran'ın en önemli ihracat destinasyonları arasında. 2024'te ihracat değeri yaklaşık 1,2 milyar dolar.
Hindistan ise İran'ın diğer önemli ihracat hedefi. 2024'te ihracat değeri 1,05 milyar doların biraz üzerinde gerçekleşti.
Yaptırımlar İran ekonomisini nasıl etkiledi?
ABD, Tahran'ın nükleer programına fon akışını kesmek için yaptırımlar uyguladı. Washington, İran'ı nükleer bomba yapmayı planlamakla suçluyor.
2015 nükleer anlaşması kapsamında İran'a uygulanan yaptırımların çoğu kaldırılmıştı. Ancak Trump 2018'de anlaşmadan çekildi ve ek yaptırımlar getirdi.
Yaptırımların yeniden uygulanması petrol ihracatını ve küresel finansmana erişimi sıkıştırdı. İran'ın petrol ihracatı yüzde 60-80 oranında düştü.
Dünya Bankası verilerine göre ülkenin kişi başına GSYH 2012'de 8 bin doların üzerindeyken 2024'te 5 bin doların biraz üzerine geriledi.
Çin'den sert tepki
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning, "Ticaret savaşında kazanan olmaz" dedi. Çin Washington Büyükelçiliği ise Pekin'in "çıkarlarını savunmak için gerekli tüm önlemleri alacağını" açıkladı.
