Küresel enerji ve tarım ticaretinin en stratejik geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı, dünya ekonomisi için hayati bir koridor olmaya devam ediyor. Dünyadaki petrolün yaklaşık yüzde 20’sinin, üre gübresinin yüzde 25-35’inin, amonyağın yüzde 25-30’unun ve fosfatlı gübrelerin önemli bir kısmının geçtiği bu kritik nokta, son gelişmelerle birlikte tarım sektörü açısından yeniden gündemin merkezine oturdu.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla bölgede yükselen gerilim, yalnızca enerji piyasalarını değil küresel gübre tedarik zincirini de etkiledi. Türkiye ise bu gelişmeler karşısında tarımsal üretimin sekteye uğramaması ve gıda arz güvenliğinin korunması için hızlı ve kapsamlı adımlar attı.
Türkiye Tarımında “İran Savaşı” Senaryosuna Karşı Önlem
Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgilere göre Türkiye, bölgedeki jeopolitik risklerin ortaya çıktığı ilk andan itibaren olası bir tedarik krizi senaryosuna karşı hazırlıklarını devreye soktu.
Çünkü gübre ve gübre ham maddelerinin önemli bir bölümü Orta Doğu ve Körfez bölgesindeki ülkelerden sağlanıyor. Bu nedenle Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek herhangi bir aksama, doğrudan tarımsal üretim maliyetlerini ve gıda fiyatlarını etkileyebilecek potansiyele sahip.
Bakanlık, sektör temsilcileriyle koordinasyon içinde hareket ederek gübre arzının kesintiye uğramaması için özel sektörle birlikte tedarik planlarını hızlandırdı.
Gübre Stokları Kritik Dönem İçin Güvence Altına Alındı
Yapılan çalışmalar kapsamında Türkiye’de hem tarımsal üretim hem de sanayi kullanımı için gerekli olan gübre ve ham madde stokları özel sektör tarafından artırıldı.
Bu adımlar sayesinde özellikle ilkbahar döneminde çiftçilerin yoğun şekilde kullandığı gübreler için yeterli stok seviyesine ulaşıldığı bildirildi.
Ancak bölgede artan belirsizlik, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinde yaşanan riskler, küresel piyasalarda gübre fiyatlarının yükselmesine yol açtı.
İlkbahar aylarında:
Güzlük ekilişler için üst gübre
Yazlık ekilişler için taban gübresi
kullanımının yoğun olması nedeniyle fiyat artışının çiftçilere yansımaması için yeni tedbirler devreye alındı.
Gübrede Gümrük Vergisi Sıfırlandı
Türkiye, çiftçilerin maliyet yükünü azaltmak ve gübreye erişimi kolaylaştırmak amacıyla ekonomik bir karar aldı.
Bu kapsamda:
Üre gübresinde uygulanan yüzde 6,5 gümrük vergisi sıfıra indirildi.
Bu adım sayesinde alternatif ülkelerden daha uygun fiyatlarla gübre ithalatının önü açıldı.
Ayrıca iç piyasadaki arzı korumak için önemli bir ihracat tedbiri de uygulamaya konuldu.
Kritik Gübrelerin İhracatı Durduruldu
Tarımda kullanılan bazı stratejik gübrelerin yurt içinde kalmasını sağlamak amacıyla yeni bir karar alındı.
Buna göre:
Amonyum nitrat
Kalsiyum amonyum nitrat
gübrelerinin ihracatı geçici olarak durduruldu.
Bu uygulama sayesinde bu ürünlerin Türkiye’deki çiftçiler tarafından kullanılması ve fiyatların kontrol altında tutulması hedefleniyor.
Aynı zamanda gübre ve ham maddelerin alternatif pazarlardan temin edilmesi için farklı ülkelerle diplomatik ve ticari görüşmeler de devam ediyor.
Amonyum Nitrat Gübreye 8 Yıl Sonra Yeniden İzin
Tarım sektöründe dikkat çeken bir başka karar ise amonyum nitrat gübresinin yeniden kullanıma açılması oldu.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 81 il valiliğine gönderilen genelge ile bu gübrenin tarımda kullanımına yeniden izin verildi.
Bu adımın amacı:
Yerli üretim kapasitesini daha etkin kullanmak
Çiftçilerin daha uygun fiyatla gübreye ulaşmasını sağlamak
Özellikle kuru tarım yapılan bölgelerde verimliliği artırmak
olarak açıklandı.
Amonyum nitrat gübresi, bitkilerin hem kısa vadeli hem de uzun vadeli azot ihtiyacını karşılayan önemli bir tarımsal girdi olarak biliniyor.
2016’daki Yasak Neden Getirilmişti?
Nitrat içerikli gübrelerin el yapımı patlayıcı yapımında kullanılma riski nedeniyle Türkiye’de 8 Haziran 2016 tarihinde önemli bir güvenlik kararı alınmıştı.
Bu karar kapsamında:
%33 amonyum nitrat
%26 kalsiyum amonyum nitrat
potasyum nitrat
sodyum nitrat
gibi gübrelerin satışı ve sevkiyatı durdurulmuştu.
Yeni düzenleme ise bu ürünlerin sıkı denetim ve takip sistemi altında tarımda yeniden kullanılmasını mümkün kılıyor.
Gübre Satışında Sıkı Denetim Dönemi
Yeni uygulamayla birlikte güvenlik önlemleri de en üst seviyeye çıkarıldı.
Genelgeye göre:
Amonyum nitrat gübresinin satış ve sevkiyatı 30 Mayıs’a kadar yapılabilecek.
Tüm sevkiyatlar Gübre Takip Sistemi (GTS) üzerinden gerçekleştirilecek.
Dağıtıcılar stok kabulü yapmadan çiftçiye satış gerçekleştiremeyecek.
Ayrıca çiftçilerin gübre satın alabilmesi için:
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydının bulunması
GTS üzerinden hak ediş tanımlanması
zorunlu olacak.
Bu şartları taşımayan üreticilere kesinlikle amonyum nitrat gübresi satılmayacak.
Kurallara Uymayanlara Savcılık Yolu
Denetimler ise oldukça sıkı olacak.
İl ve ilçe düzeyindeki El Yapımı Patlayıcı Komisyonları, gübre dağıtıcılarını düzenli olarak kontrol edecek.
Kurallara aykırı satış veya sevkiyat yapanlar hakkında ise Nitrat Azotu İçeren Kimyevi Gübrelerin Satışı, Nakli ve Stok Bildiriminin Kontrolüne Dair Tebliğ kapsamında Cumhuriyet savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak.
