Günümüzde İran'daki protestolar ve muhalefet hareketleri nedeniyle Pehlevi ailesi yeniden gündeme geliyor. Özellikle Şah'ın oğlu Rıza Pehlevi'nin siyasi açıklamaları dikkat çekerken, "Muhammed Rıza Pehlevi kimdir?", "Kaç çocuğu vardı?" ve "Şah nasıl öldü?" soruları merak ediliyor.
Muhammed Rıza Pehlevi kimdir?
Muhammed Rıza Pehlevi, 26 Ekim 1919'da Tahran'da dünyaya geldi. Pehlevi Hanedanı'nın kurucusu Rıza Şah Pehlevi'nin en büyük oğlu ve 11 çocuğunun üçüncüsüydü. İkiz kız kardeşi Eşref ile birlikte doğdu. Annesi Tâcu'l-Mulûk, Gürcü asıllıydı.
Genç yaşta eğitim için İsviçre'ye gönderilen Muhammed Rıza, Le Rosey Enstitüsü'nde öğrenim gördü. Burada Fransızca ve İngilizce başta olmak üzere birçok yabancı dil öğrendi. 1935-1938 yılları arasında İran'da Askerî Akademi'de eğitim aldı.
Aşaağıda fotoğrafı da görülen Rıza Pehlevi şimdilerde İran'da babası Muhammed Rıza Pehlevi'nin misyonunu tamamlamak için kendi zamanını bekliyor.
Muhammed Rıza Pehlevi nasıl tahta çıktı?
İkinci Dünya Savaşı sırasında babası Rıza Şah'ın Nazi Almanyası ile yakınlaşması, İngiltere ve Sovyetler Birliği'ni endişelendirdi. 1941 yılında bu iki güç İran'ı işgal etti ve Rıza Şah'ı tahttan indirerek sürgüne gönderdi. Henüz 21 yaşındaki Muhammed Rıza, 16 Eylül 1941'de babasının yerine tahta çıktı.
Beyaz Devrim nedir?
1963 yılında başlatılan Beyaz Devrim, Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin en kapsamlı reform programıydı. Bu reformların amacı İran'ı modern ve sanayileşmiş bir ülkeye dönüştürmekti. Program kapsamında toprak reformu yapıldı, kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı, okuryazarlık seferberliği başlatıldı ve sanayi yatırımları hızlandırıldı.
Ancak bu reformlar dini çevreler ve geleneksel kesimler tarafından sert tepkiyle karşılandı. Ayetullah Humeyni gibi muhalif isimler bu dönemde yükselişe geçti.
Muhammed Rıza Pehlevi'nin kaç çocuğu var?
Muhammed Rıza Pehlevi üç evlilik yaptı ve toplam 5 çocuğu oldu:
İlk evliliğini 1939'da Mısır Kralı I. Fuad'ın kızı Prenses Fevziye ile yaptı. Bu evlilikten Prenses Şahnaz (1940 doğumlu) dünyaya geldi. Ancak erkek varis olmadığı için 1949'da boşandılar.
İkinci evliliğini 1951'de Süreyya İsfendiyari Bahtiyari ile yaptı. "Mahzun Prenses" olarak anılan Süreyya çocuk sahibi olamadığı için 1958'de bu evlilik de sona erdi.
Üçüncü ve son evliliğini 1959'da Farah Diba ile yaptı. Bu evlilikten dört çocuk dünyaya geldi: Rıza (1960), Farahnaz (1963), Ali Rıza (1966) ve Leyla (1970). Farah Diba, 1967'de "Şahbanu" unvanını alan ilk İranlı kadın oldu.
1979 İran Devrimi ve sürgün
1970'lerin sonunda ekonomik kriz, gelir adaletsizliği ve SAVAK gizli polisinin baskıcı uygulamaları halkın tepkisini doruk noktasına çıkardı. Ayetullah Humeyni liderliğindeki muhalefet güçlendi ve kitlesel protestolar başladı.
16 Ocak 1979'da Muhammed Rıza Pehlevi İran'ı terk etmek zorunda kaldı. 1 Nisan 1979'da yapılan halk oylamasıyla İran İslam Cumhuriyeti ilan edildi ve 2500 yıllık monarşi sona erdi. Şah gıyabında idam cezasına çarptırıldı.
Muhammed Rıza Pehlevi nasıl öldü?
Sürgünde Mısır, Fas, Bahamalar ve Meksika'da kalan Şah, 1974'ten beri gizlice tedavi gördüğü lenfoma kanserinin ilerlemesi üzerine 22 Ekim 1979'da ABD'ye gitti. Bu durum, İran'da ABD Büyükelçiliği'nin basılmasına ve 52 Amerikalının rehin alınmasına neden oldu.
ABD'den ayrılarak Panama'ya, ardından Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat'ın daveti üzerine Kahire'ye giden Muhammed Rıza Pehlevi, 27 Temmuz 1980'de 60 yaşında hayatını kaybetti. Mısır'da devlet töreniyle defnedilen Şah, Kahire'deki Rıfai Camii'ne gömüldü.
Pehlevi ailesinin trajik sonu
Devrimden sonra aile dağıldı. Farah Diba çocuklarıyla ABD ve Fransa arasında yaşamaya başladı. Ancak aileyi ağır kayıplar bekliyordu. Kızı Leyla 2001 yılında Londra'da aşırı doz ilaç kullanımı nedeniyle hayatını kaybetti. Küçük oğlu Ali Rıza ise 2011 yılında Boston'da intihar etti.
Bugün 85 yaşındaki Farah Diba hâlâ hayatta ve Washington ile Paris arasında yaşıyor. Büyük oğlu Rıza Pehlevi, İran'daki muhalefet hareketlerini desteklemeye devam ediyor ve kendisini İran'ın gelecekteki demokratik liderlerinden biri olarak konumlandırıyor.
