Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şistozomiyaz hastalığına neden olan parazitlerin evrim geçirerek farklı coğrafyalarda hayatta kalmaya uyum sağladığını açıkladı. DSÖ, parazitin yeni koşullara adapte olmasının küresel yayılım riskini artırabileceğine dikkat çekti.
Parazit tatlı suyla temasla bulaşıyor
Açıklamada, parazitin larvalarının tatlı sularla temas eden insan ve hayvanlara deriden geçerek bulaşabildiği belirtildi. Vücuda giren parazitlerin kan dolaşımına karışarak karaciğer, akciğer ve cinsel organlara yerleşebildiği, uzun süre fark edilmeden kalabildiği ifade edildi.
Her yıl milyonlarca kişi tedavi görüyor
DSÖ verilerine göre dünya genelinde her yıl yaklaşık 250 milyon kişi şistozomiyaz nedeniyle tedavi görüyor. Vakaların büyük bölümünün, paraziti taşıyan salyangozların yoğun olarak bulunduğu Afrika ülkelerinde görüldüğü bildirildi.
78 ülkede bulaş kayıtlara geçti
Hastalığın artık yalnızca Afrika ile sınırlı olmadığı vurgulandı. Çin, Venezuela ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu 78 ülkede şistozomiyaz bulaşının kayıtlara geçtiği belirtildi. Türkiye’de ise bugüne kadar yalnızca yurt dışından dönen kişilerde vakalar tespit edildiği aktarıldı.
Açıklama özel bir gün kapsamında yapıldı
DSÖ’nün açıklamasının “Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü” kapsamında yapıldığı bildirildi. Bu günün, dünya genelinde yaklaşık 1 milyar kişiyi etkileyebilen ancak yeterince önemsenmeyen enfeksiyon hastalıklarına dikkat çekmeyi amaçladığı kaydedildi.
Cinsel organları etkileyebiliyor
Şistozomiyazın, parazitin vücuda girdikten sonra kan damarlarında yaşamaya başlamasıyla geliştiği belirtildi. Dişi parazitlerin bıraktığı yumurtaların bir kısmının idrar ve dışkıyla vücuttan atıldığı, bir kısmının ise vücutta kalarak bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine yol açtığı ifade edildi. Bu durumun çevre dokularda hasara ve organ yetmezliğine neden olabileceği aktarıldı.
Yumurtaların cinsel organlarda birikmesi halinde “üriner şistozomiyaz” gelişebileceği ve bunun ağrı, kanser riski ve ağır vakalarda ölümle sonuçlanabileceği belirtildi.
Teşhisin zorlaşabileceği bildirildi
Yeni araştırmalarda, evrim geçiren melez parazitlerin özellikle cinsel organları etkilediği ve standart testlerle tespit edilmesinin zor olduğu kaydedildi. Yumurtaların mikroskop altında tipik parazit yumurtalarına benzememesi ve belirtilerin cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karıştırılabilmesi nedeniyle tanının gecikebildiği bildirildi.
Tedavi edilmeyen vakalarda genital lezyonlar, kısırlık ve HIV bulaşma riskinin artabileceği ifade edildi.
Avrupa’da da salgınlar görüldü
Bilim insanlarının, iklim değişikliği ve artan uluslararası seyahatlerin parazitin yayılımını hızlandırdığı görüşünde olduğu aktarıldı. Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde melez parazitlerin yol açtığı salgınların kaydedildiği belirtildi.
Vakalar azaldı ancak destek geriledi
Kapsamlı mücadele programları sayesinde şistozomiyaz vakalarının 2006-2024 döneminde yüzde 60 oranında azaldığı bildirildi. Ancak DSÖ verilerine göre, 2018-2023 arasında göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadeleye ayrılan uluslararası yardımların yüzde 41 oranında gerilediği kaydedildi.
