İran’da yerel para birimi Riyal’in döviz karşısında hızlı değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle 28 Aralık 2025’te başlayan protestolar 16. gününe girdi. Başta Tahran olmak üzere birçok kentte esnafın da katılımıyla büyüyen eylemler, ilerleyen günlerde rejim karşıtı gösterilere dönüştü. Ülke genelinde protestocular ile güvenlik güçleri karşı karşıya gelirken, olaylarda en az 544 kişinin hayatını kaybettiği iddia edildi.
Her şey nasıl başladı?
Protestoların, İran Riyali’nin döviz karşısındaki sert değer kaybı sonrası piyasada oluşan belirsizlik ve ekonomik daralma ortamında başladığı belirtildi. İlk günlerde özellikle Tahran’daki esnafın tepkisinin öne çıktığı, bazı bölgelerde kepenk kapatma ve sokak gösterilerinin yaşandığı kaydedildi. Zamanla gösterilerin farklı kentlere yayıldığı ve katılımın arttığı aktarıldı.
Gösteriler nasıl yayıldı?
Ekonomik taleplerle başlayan eylemlerin kısa süre içinde rejim karşıtı protestolara dönüştüğü, ülkenin birçok şehrinde binlerce kişinin sokaklara çıktığı ifade edildi. Gösteriler sırasında protestocular ile güvenlik birimleri arasında zaman zaman çatışmalar yaşandığı bildirildi.
Güvenlik güçlerinin müdahalesi nasıl oldu?
Aktarılan bilgilere göre güvenlik güçlerinin ilk günlerde gösterilere doğrudan müdahale etmediği, eylemlerin artmasıyla birlikte göz yaşartıcı gaz ve saçma atan tüfeklerle sahaya indiği öne sürüldü. Çatışmaların bazı bölgelerde şiddetlendiği, bunun da can kayıplarını artırdığı iddialar arasında yer aldı.
Tahran yönetiminden ilk açıklamalar nelerdi?
İran’ın dini lideri Ali Hamaney, protestoların başlamasının ardından 3 Ocak tarihinde yaptığı açıklamada ekonomik taleplerin meşru olabileceğini belirtirken, ülkeyi güvensizliğe sürüklediği değerlendirilen gruplara karşı daha sert tedbir alınması gerektiğini söyledi. Dövizdeki yükselişin “düşmanın işi” olduğunu öne süren Hamaney, kaos çıkaranlarla konuşmanın anlamı olmadığını ifade etti. Hamaney’in, ABD Başkanı Donald Trump’ı gösterileri körüklemekle suçladığı ve dış destekli ajanlara müsamaha gösterilmeyeceğini vurguladığı da aktarıldı.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ne dedi?
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise daha ılımlı bir tonla yaptığı değerlendirmelerde, ekonomideki kötü gidişatın sorumluluğunun dış aktörlere yüklenmemesi gerektiğini belirterek “Sorumluluk bizdedir” mesajı verdi. Pezeşkiyan’ın, İçişleri Bakanı’na protestocuların temsilcileriyle diyalog kurulması ve taleplerin dinlenmesi yönünde talimat verdiğini söylediği, 11 Ocak tarihli konuşmasında ise sorunların çözümü için çaba gösterdiklerini, ancak kargaşaya izin vermeyeceklerini ifade ettiği bildirildi.
