ABD’nin Los Angeles kentinde görülen davada, Meta CEO’su Mark Zuckerberg önemli suçlamalarla jüri karşısına çıktı. Dava, sosyal medya platformlarının çocuk ve genç kullanıcıları bilinçli olarak bağımlı hale getirecek şekilde tasarlandığı iddiasına dayanıyor.
Davanın merkezinde genç bir kullanıcı var
Davacı, kimliği baş harfleri K.G.M. olarak açıklanan 20 yaşındaki bir genç kadın. Çocuk yaşta YouTube ve Instagram kullanmaya başladığını belirten K.G.M., platformların öneri algoritmaları, otomatik oynatma ve “sonsuz kaydırma” gibi özelliklerle bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandığını öne sürüyor.
Davacı, yoğun sosyal medya kullanımının kendisinde kaygı bozukluğu, beden algısı sorunları ve intihar düşüncelerine yol açtığını iddia ediyor. Mahkemede sunulan bilgilere göre K.G.M.’nin bazı dönemlerde YouTube’u günde 6–7 saat kullandığı, 16 yaşındayken ise bir gün Instagram’da 16 saatten fazla zaman geçirdiği ifade edildi.
Davacının avukatı Mark Lanier, platformları “dijital kumarhaneler” olarak tanımlayarak, dopamin salınımını tetikleyen tasarım unsurlarının özellikle küçük yaştaki kullanıcıları hedef aldığını savundu.
Şirket içi yazışmalar gündemde
Mahkemeye sunulan bazı şirket içi yazışmalarda, genç kullanıcılarla “ergenlik öncesi dönemde bağ kurmanın” stratejik hedef olarak belirlendiği ve kullanıcıların platformda geçirdiği sürenin artırılmasının önceliklendirildiği iddia edildi.
Geçen hafta ifade veren Instagram CEO’su Adam Mosseri, günde 16 saatlik kullanımın “problemli” olabileceğini kabul etti ancak bunun “klinik bir bağımlılık” anlamına gelmediğini söyledi.
Meta ve Google suçlamaları reddediyor
Meta, davacının sosyal medya kullanmaya başlamadan önce de ruh sağlığı sorunları yaşadığını savunarak suçlamaları kabul etmedi. YouTube’un bağlı olduğu Google ise iddiaların gerçeği yansıtmadığını açıkladı.
Dava kapsamında başlangıçta TikTok ve Snap de yer alıyordu ancak bu şirketler yargılama başlamadan önce uzlaşmaya gittikleri için mevcut duruşmada taraf değiller.
Karar binlerce davayı etkileyebilir
Uzmanlara göre dava, yalnızca bireysel bir tazminat talebinin ötesinde sonuçlar doğurabilir. Mahkemeden çıkacak kararın, sosyal medya şirketlerine karşı açılmış binlerce benzer davayı etkileyebileceği belirtiliyor.
Davacının lehine bir karar çıkması halinde, platformlara hukuki koruma sağlayan mevcut yasal düzenlemelerin de yeniden tartışmaya açılabileceği ifade ediliyor.
Küresel düzenleme baskısı artıyor
Dava süreci, sosyal medya kullanımına yönelik küresel düzenleme girişimleriyle eş zamanlı ilerliyor. Avustralya’nın ardından İspanya da 16 yaş altına sosyal medya yasağı planladığını duyurdu. Fransa ve diğer Avrupa ülkeleriyle birlikte Türkiye’de de benzer yaş sınırlamalarının gündeme geldiği biliniyor.
Zuckerberg’in jüri önünde ifade vermesi, teknoloji sektöründe çocuklara yönelik bağımlılık iddiaları kapsamında üst düzey bir yöneticinin yargı sürecine dahil olması açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
