İklim krizi, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'yı dünya ortalamasının iki katı hızla ısıtıyor. Bilim insanlarının uzun yıllardır vurguladığı senaryolar, bölge için artık varsayım değil günlük gerçeklik. Sıcaklık verilerine bakıldığında, MENA olarak adlandırılan bu havzada yaz sıcaklıkları daha önce hiç görülmedik seviyelere ulaştı. Birleşmiş Milletler raporları, kuraklık ve su krizinin önümüzdeki yirmi yıl içinde göç dalgalarını tetikleyecek boyuta varacağını ortaya koyuyor.
Ortadoğu neden bu kadar hızlı ısınıyor?
Bölgenin coğrafyası, iklim kırılganlığını derinleştiren temel faktör. Çöl iklimi zaten doğal olarak yüksek sıcaklıklar üretiyor. Üzerine küresel ısınmanın etkisi binince ortaya çift katmanlı bir basınç çıkıyor. Climatic Change dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre MENA bölgesinde en şiddetli ısınma yaz aylarında yaşanıyor, dünyanın diğer bölgelerinde ise bu etki çoğunlukla kış mevsiminde görülüyor.
Yüzey sıcaklıkları her on yılda yaklaşık 0,2 derece artıyor. Küresel ortalama sanayi öncesi döneme göre 1,2 derece yükselmiş durumda. Bölgede ise bu artış yer yer 1,5 dereceyi aştı. 2 dereceyi aşan bir küresel ısınma senaryosunda Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da yaz boyunca termometrelerin 50 dereceyi göstermesi sırdanlaşacak. Bu da insan vücudunun fizyolojik sınırlarının zorlanması anlamına geliyor.
İklim krizi göçü tetikler mi?
Bölge zaten yıllardır savaş ve siyasi istikrarsızlıkla anılıyor. Şimdi buna iklim göçü de eklendi. Suriye iç savaşı öncesinde yaşanan büyük kuraklık, milyonlarca kırsal nüfusu kentlere itti. Benzer örüntü Yemen, Irak ve İran'da da kendini gösteriyor. Tarım yapılamayan topraklar boşalıyor, insanlar göç ediyor.
Su kıtlığı da bu denklemin merkezinde. Dicle ve Fırat havzalarındaki azalan akışlar, Irak'ta tarım arazilerinin büyük bölümünü kullanılamaz hale getirdi. İran'ın iç bölgelerinde göller kuruyor, çiftçiler kente göç ediyor. Yeraltı su seviyelerindeki düşüş, bazı şehirlerde su tasarrufuna gidilmesini zorunlu kıldı. Güney Kore'de yapılan bir araştırmaya göre Adana ve Mersin 2030'da, İstanbul ve Diyarbakır ise 2050'de "Sıfır Günü Kuraklığı" tehdidiyle yüzleşebilir.
Bilim insanları ne diyor?
Imperial College London araştırmacıları, geçen yaz Avrupa'da sıcak kaynaklı nedenlerle 24 binden fazla insanın hayatını kaybettiğini açıkladı. Bu ölümlerin en az 16 bin 469'unun doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklandığı tespit edildi. Araştırmacılar, fosil yakıt kullanımı sürdükçe tablonun daha da ağırlaşacağı uyarısında bulundu. Ortadoğu içinse aşırı sıcaklık dalgaları zaten yıllık rutin haline geldi.
IPCC raporlarına göre küresel sıcaklık artışının 1,5 derecede tutulması için emisyonların acilen düşürülmesi gerekiyor. Aksi halde Sahra benzeri yaşanmaz iklim koşulları, insanlığın neredeyse üçte birinin yaşadığı bölgelere yayılabilir. Bu senaryonun en güçlü adaylarından biri de Ortadoğu. Mayıs 2026'da yayımlanan son projeksiyonlar ise umut verici bir gelişmeyi de gözler önüne serdi. Ucuzlayan güneş ve rüzgar enerjisi sayesinde en kötü senaryodaki ısınma tahmini 1 derece düşürüldü. Yine de bilim insanları "ısınma hâlâ felaket boyutunda olabilir" uyarısını yapıyor.
Bölge için çıkış yolu var mı?
Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi petrol zengini ülkeler, paradoksal biçimde devasa güneş enerjisi yatırımlarına yöneldi. Mısır, Fas ve Ürdün de yenilenebilir enerjide ciddi adımlar attı. Türkiye 2025 Temmuz'unda ilk İklim Kanunu'nu çıkardı. 2053 net sıfır emisyon hedefiyle yasal çerçeve oluştu. Ancak uzmanlara göre bu adımlar tek başına yeterli değil. Bölgenin yapısal su yönetimi, tarımsal dönüşüm ve kentsel uyum stratejilerine ihtiyacı var.
Sonuç olarak Ortadoğu yaşanmaz hale gelir mi sorusunun cevabı, önümüzdeki on yılda alınacak küresel ve bölgesel kararlarda saklı. Bilim verileri net bir tablo çiziyor; bölge, dünyanın iklim krizinden en hızlı etkilenen yerlerinden biri. Çıkış yolu hâlâ var ama zaman daralıyor.
