86 yaşındaki İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, son olaylarla ilgili açıklama yaptı. Halkın öfkesinin temelindeki ekonomik şikayetleri kabul eden Hamaney, meşru protesto ile "paralı asker" olarak nitelendirdiği isyancılar arasında keskin bir çizgi çizdi ve sert müdahale uyarısında bulundu. Ancak rejimin eski taktikleri artık bu yeni dalgayı kontrol etmek için yeterli olmayabilir.
İran-İsrail savaşı sonrası değişen dinamikler
Bu protestolar, geçen yaz İran ile İsrail arasında yaşanan 12 günlük savaştan bu yana ilk büyük gösteriler. ABD'nin de dahil olduğu çatışma, İran'ın nükleer tesislerine ciddi hasar vererek sona erdi. Savaş, İran'ın caydırıcılık kapasitesini zayıflattı ve rejimin güçsüzlüğünü gözler önüne serdi.
Savaşın ardından birçok İranlı, hükümetin milliyetçi dalgayı kullanarak halkla daha sürdürülebilir bir toplumsal sözleşme yapacağını ummuştu. Ancak bu gerçekleşmedi. Her şey normale döndü, muhalefet bastırıldı ve hükümetle halk arasındaki uçurum giderek büyüdü.
Sürgündeki muhalefet lideri güçleniyor
Protestolarda dikkat çeken bir gelişme de sürgündeki muhalefet liderinin yükselişi. İran'ın devrik Şah'ının oğlu Rıza Pehlevi, sosyal medyada ve sokaklarda giderek daha fazla destek görüyor. Daha önce de sahnedeydi ancak bu kez sokaklarda ona destek veren sloganlar belirgin şekilde arttı.
Perşembe günü Tahran ve birçok şehirde göstericiler, "Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek" ve "Yaşasın Şah" sloganları attı. Takipçileri tarafından "veliaht prens" olarak anılan Pehlevi, göstericileri cesaretleri için kutladı ve ivmeyi korumalarını istedi.
2022 protestolarından farklı bir tablo
Hareket henüz 2022 Mahsa Amini protestolarının genişliğine veya 2009 Yeşil Hareket'in ölçeğine ulaşmadı. Ancak devrik monarşiyi çağrıştıran sloganlar ve rejime meydan okuma çağrıları, protestoların salt ekonomik taleplerinin ötesine geçtiğinin açık bir işareti.
Trump faktörü
Belirleyici olabilecek bir diğer faktör de ABD Başkanı Donald Trump. Trump, İran'ı şiddetli baskıya karşı uyardı. Tahran liderleri bu açıklamayı iç işlerine müdahale olarak reddetti. Ancak Venezuela'daki son gelişmeler göz önüne alındığında, İran liderlerinin geleneksel uluslararası kuralları takip etmekle ilgilenmeyen bir başkanın muhalefetin bastırılmasına nasıl tepki vereceği konusunda endişeli olduğu açık.
Sonuç belirsiz
İran içindeki ve dışındaki milyonlarca İranlı için bu, ülkenin yakın tarihinde çalkantılı bir dönem daha. Değişime direnen tanıdık yüzler var. Ancak yeni jeopolitik dinamiklerle birlikte sonuç öngörülemez olabilir.
