Bölgenin geleceğini ve kalkınma potansiyelini derinden tehdit eden Ortadoğu'da beyin göçü: Yetenekler nereye gidiyor sorusu, aslında bizi iki farklı hıza sahip, tezatlarla dolu bir coğrafyaya götürüyor. Bir tarafta ekonomik çöküşle boğuşan Lübnan ve Mısır gibi ülkeler nitelikli iş gücünü hızla kaybederken, diğer tarafta Körfez ülkeleri bu yetişmiş insan kaynağını kendine çekmek için devasa bir cazibe merkezi oluşturuyor.
Kriz bölgelerinden kaçış ve Lübnan ile Mısır'ın dramı
Ortadoğu'nun köklü eğitim kültürüne sahip ülkelerinden Lübnan ve Mısır, yetiştirdikleri doktorları, mühendisleri ve yazılımcıları elde tutmakta büyük zorluklar yaşıyor. Özellikle Lübnan’da yaşanan derin ekonomik felaket ve kurumsal çöküş, genç profesyoneller için göçü bir lüks değil, adeta bir hayatta kalma stratejisi haline getirdi. Ülkenin en prestijli üniversitelerinden mezun olan gençler, diplomalarını alır almaz valizlerini topluyor.
Benzer bir durumla karşı karşıya olan Mısır da Körfez ülkelerine en çok nitelikli iş gücü ihraç eden ülkelerin başında geliyor. Giden yeteneklerin ülkeye gönderdiği dövizler (remittances) geride kalan aileler için can suyu olsa da, bu kontorlsüz gidiş geride ciddi bir beyin boşluğu bırakıyor. Hastanelerde doktor bulmanın zorlaştığı, mühendislik projelerinin yarım kaldığı bu kriz ortamı, ülkelerin uzun vadeli kalkınma hayallerine büyük bir darbe vuruyor.
Körfez'in yetenek avcılığı ve batıya uzanan göç rotaları
Yeteneklerini kaybeden bu ülkelere tezat olarak, Körfez İş Birliği Konseyi (KİK) ülkeleri ise tarihin en büyük "beyin kazanımı" operasyonunu yürütüyor. Suudi Arabistan'ın "2030 Vizyonu" ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin cazip uzun dönemli "Altın Vize" uygulamaları, bölgenin parlak zihinleri için birer mıknatıs işlevi görüyor. Yapay zeka, fintech ve yeşil enerji gibi geleceğin sektörlerinde çalışacak uzmanlar, yüksek maaşlar ve modern yaşam standartları için Körfez’in yolunu tutuyor.
Ancak Körfez’deki bu ışıltılı hayat da tek durak değil. Bölgedeki dönemsel jeopolitik gerilimler, bazı üst düzey profesyonellerin ve zengin ailelerin kendilerini garantiye almak amacıyla rotalarını Avrupa’ya, İngiltere’ye veya Kanada’ya çevirmesine neden oluyor. Nitelikli beyinler için artık göç sadece daha iyi bir gelir elde etmek değil, aynı zamanda çocukları için güvenli ve öngörülebilir bir gelecek inşa etme mücadelesine dönüşmüş durumda.
