Trump'ın Grönland'a olan ilgisi yeni değil; ilk başkanlık döneminde de Danimarka'ya ada için satın alma teklifi sunmuş ancak reddedilmişti. Şimdi ise "ulusal güvenlik" gerekçesiyle söylemlerini sertleştiren Trump, Grönland'ın ABD için vazgeçilmez olduğunu savunuyor. Peki Trump Grönland'ı neden istiyor? Grönland'ın stratejik önemi nedir? Danimarka ve Avrupa nasıl tepki veriyor? İşte Trump'ın Grönland ısrarına dair tüm merak edilen sorular ve yanıtları.
Trump Grönland'ı neden istiyor?
Trump, Grönland'ı ABD'nin "ulusal güvenliği" için vazgeçilmez görüyor. Ada, ABD ile Rusya arasında kritik bir stratejik konumda bulunuyor ve Arktik bölgesinin hızla jeopolitik bir çatışma alanına dönüşmesi, Washington açısından Grönland'ı önemli kılıyor. Trump'a göre, Çin ve Rusya'nın bölgedeki varlığı ulusal bir tehdit oluşturuyor ve ABD'nin Grönland'ı kontrol altına alması gerekiyor.
Ayrıca Trump, "Grönland'a mineraller için değil, ulusal güvenlik için ihtiyacımız var" dese de, adanın zengin doğal kaynakları da dikkatleri çekiyor. Grönland; petrol, gaz ve özellikle yeşil teknolojiler için kritik olan nadir toprak elementleri açısından büyük bir potansiyele sahip.
Grönland'ın stratejik önemi nedir?
Grönland'ın stratejik önemi birkaç faktörden kaynaklanıyor. İlk olarak, iklim değişikliği ve buzulların erimesi, daha önce ulaşılamayan madenlerin ve yeni deniz yollarının önünü açıyor. Arktik'te açılan yeni rotalar, Süveyş Kanalı'na alternatif oluşturarak Avrupa-Asya arasındaki mesafeyi neredeyse yarı yarıya kısaltabiliyor.
İkincisi, Grönland nadir toprak elementleri, uranyum, nikel, titanyum, petrol, doğalgaz, altın ve demir gibi stratejik kaynaklara sahip. Bu mineraller, akıllı telefonlardan elektrikli araçlara, rüzgar türbinlerinden askeri teknolojilere kadar pek çok alanda kritik öneme sahip. ABD'nin bu kaynaklara erişimi, Çin'e olan teknolojik bağımlılığını azaltabilir.
Üçüncüsü, buzulların erimesiyle birlikte Kuzey Kutbu'nda yeni deniz ticaret yolları açılıyor ve bu rotalar büyük ölçüde Rusya karasularından geçiyor. Çin ve Rusya'nın bu güzergahlar üzerinde işbirliği yapması, ABD'de alarm zillerini çaldırıyor.
Trump Grönland için askeri güç kullanabilir mi?
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump'ın Grönland'a sahip olmak için ABD ordusunu kullanma seçeneğini de değerlendirdiğini açıkça belirtti. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump yönetiminin Grönland'ı "işgal etmeyi değil, satın almayı" hedeflediğini söyledi.
Askeri güç kullanımı, NATO içinde eşi benzeri görülmemiş bir iç çatışma anlamına gelecek. Grönland, NATO üyesi Danimarka'ya bağlı olduğu için İttifakın kolektif güvenlik garantisi kapsamında. Bu nedenle İngiltere, Fransa, Almanya ve diğer Avrupa liderleri, Danimarka'nın yanında olduklarını açıkça ilan ettiler.
Danimarka ve Grönland ne diyor?
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump'ın açıklamalarına sert tepki göstererek, "Grönland satılık değildir" dedi ve ABD'nin böyle bir adım atmasının "NATO'nun sonunu getirebileceğini" vurguladı. Frederiksen, Trump'ı "müttefiklerimizin ulusal sınırlarımıza saygı duymasını bekliyoruz" diyerek uyardı.
Grönland Özerk Başbakanı ise konuya daha temkinli yaklaştı. Ancak yeni kurulan koalisyon hükümetinin anlaşmasının ilk cümlesi şu oldu: "Grönland, Grönlandlılara aittir." Kamuoyu yoklamaları, Grönlandlıların büyük çoğunluğunun bağımsızlığı desteklediğini ancak ABD'ye katılmaya açık ara karşı çıktığını gösteriyor.
Avrupa Birliği nasıl tepki veriyor?
AB yetkilileri, blokun "ulusal egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkelerini, bir üye devlet tehdit altındaysa çok daha fazla" savunacağı taahhüdünde bulundu. Ancak somut bir önlem açıklanmadı. Uzmanlar, Trump'ın Grönland'ı zorla ilhak etmeye karar vermesi durumunda kısa vadede yapılabilecek çok az şey olduğunu belirtiyor.
Almanya hükümeti, uluslararası hukuka uyulması gerektiğini vurgulayarak "Sınırlar zorla değiştirilemez. Topraklar zorla ilhak edilemez" açıklamasını yaptı. Avrupa, transatlantik ilişkileri korumak ile kendi stratejik özerkliğini sağlamak arasında denge kurmakta zorlanıyor.
Grönland tarihi açısından nasıl bir geçmişe sahip?
ABD'nin Grönland'a ilgisi yeni değil. 1940'lardan beri zaman zaman Danimarka'ya satın alma teklifinde bulunuyor. ABD, geçmişte birçok toprağı satın aldı: 1803'te Fransa'dan Louisiana'yı, 1819'da İspanya'dan Florida'yı, 1867'de Rusya'dan Alaska'yı satın almıştı.
Grönland, 10. yüzyılda Norveçli kâşif Kızıl Erik tarafından keşfedildi ve İskandinav yerleşimleri kuruldu. Uzun süre Norveç'e bağlı bir sömürge olan Grönland, 19. yüzyılda Danimarka'ya geçti. Şu anda Danimarka Krallığı çatısı altında özerk bir bölge olarak yönetiliyor ve başkenti Nuuk'ta yaklaşık 56 bin kişi yaşıyor.
