Tarım ve Orman Bakanlığınca hazırlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme, Türkiye’nin toprak varlığının korunması, tarım arazilerinin planlı ve verimli kullanılması, toprağın geliştirilmesi ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma anlayışına uygun bir arazi yönetimi oluşturulması bakımından dikkat çekici hükümler içeriyor. Özellikle tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına yönelik sınırlamalar, bağ evi yapımına getirilen yeni şartlar ve izinsiz yapıların yıkım sürecine ilişkin net hükümler, yönetmeliğin sahadaki etkisini artıracak başlıklar arasında yer alıyor.
Tarım arazileri için yeni dönem başladı
Yönetmelikle birlikte, tarım arazileri üzerinde yürütülecek işlemlerde daha sıkı bir denetim ve daha planlı bir uygulama süreci öngörülüyor. Buna göre, toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, geliştirilmesi, korunması ve planlı kullanımına ilişkin usul ve esaslar açık şekilde düzenlendi.
Bu çerçevede yalnızca mevcut arazilerin korunması değil, aynı zamanda gelecekte üretim kabiliyetinin sürdürülebilmesi de hedefleniyor. Toprağın yalnızca bugünün değil, yarının da emaneti olduğu düşünülürse, bu adımın gıda güvenliği ve milli üretim açısından önem taşıdığı görülüyor. Peki, bu düzenleme kırsaldaki yapılaşmayı ve arazi kullanım alışkanlıklarını nasıl değiştirecek?
Tarım arazileri amaç dışı kullanılamayacak
Yeni yönetmeliğin en dikkat çeken yönlerinden biri, tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına yönelik getirilen sınırlamalar oldu. Birden çok kişiyi ilgilendiren ve birden fazla fonksiyonu içeren planlar için çalışmalara başlanmadan önce, planlamayı yapacak kamu kurum ve kuruluşları ya da bu kurumlarca yetkilendirilen plan müellifleri, Tarım Arazileri Değerlendirme ve Bilgilendirme Sistemi olan TAD Portal üzerinden il müdürlüklerine başvuru yapacak.
Gerçek veya tüzel kişilerin tarım arazilerinin tarımsal ya da tarım dışı amaçlı kullanımına ilişkin taleplerinde ise başvuru merciileri de netleştirildi. Arazi belediye ve mücavir alan sınırları içindeyse belediyelere, bu sınırların dışındaysa il özel idarelerine veya plan yapma yetkisine sahip diğer kuruluşlara başvuru yapılacak.
Arazi incelemesi sonunda düzenlenen etüt raporlarında, tarımsal arazi kullanım bütünlüğünün bozulduğunun tespit edilmesi halinde talep doğrudan reddedilecek. Ayrıca bu tür dosyalar, Toprak Koruma Kurulu gündemine de alınmayacak. Böylece verimli toprakların parçalanmasının ve üretim bütünlüğünün zedelenmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Tapuya “amacı dışında kullanım” şerhi işlenecek
Düzenleme kapsamında, planlama ve kullanım süreçlerinin daha şeffaf yürütülmesi hedefleniyor. Arazi kullanım planlarında amaç dışı kullanıma ayrılan alanlar varsa, bu bölgeler alternatif alan olarak değerlendirilecek. Bunun dışında, tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda belirtilen istisnalar hariç, belirlenen plan amaçları dışında kullanılamayacak.
Öte yandan, büyük ova koruma alanı olarak belirlenen bölgelerde bulunan tarım arazileri hiçbir şekilde amacı dışında kullanılamayacak. Sadece alternatif alan bulunmaması ve kurul veya kurulların uygun görüş bildirmesi halinde Bakanlık izni verilebilecek. Sizce bu katı koruma yaklaşımı, tarımsal üretim gücünü uzun vadede daha da artırır mı?
Bağ evi için 5 dönüm şartı getirildi
Yönetmelikte “bağ evi” tanımı da netleştirildi ve yapılaşma şartları belirgin şekilde ağırlaştırıldı. Buna göre bir parselde yalnızca tek bir ev yapılabilecek. Ayrıca bir aile, aynı bölgede yalnızca bir kez bağ evi yapma hakkına sahip olacak.
Bağ evi inşası için en az 5 dönüm arazi büyüklüğü şartı aranacak. Yapı alanı ise 30 metrekareyi geçemeyecek. Bununla birlikte, 30 metrekare taban oturumuna sahip iki katlı binalara izin verilebilecek. Dikili tarım arazilerinde ise 30 metrekarelik bir bina için 1 dönümlük alan yeterli kabul edilecek.
Bu düzenleme, özellikle tarım arazileri üzerinde kontrolsüz yapılaşmanın önüne geçmeyi hedefliyor. Kırsal alanların doğal yapısını korumak ve üretim topraklarını parçalamamak bakımından bu adımın önemli bir dönüm noktası olduğu değerlendiriliyor.
İzinsiz yapılar bir ay içinde yıkılacak
Yeni yönetmeliğe göre, tarımsal amaçlı yapılarda ve tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması zorunlu olacak. İzinsiz yapıların tamamının yıkılması ve arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için belediyelere veya il özel idarelerine bildirim yapılacak.
İlgili belediye ya da il özel idaresi, bir ay içinde yıkımı gerçekleştirecek ve arazinin üretime uygun hale getirilmesini sağlayacak. Buna rağmen bir ay içinde işlem yapılmaması halinde, yıkım Bakanlık tarafından doğrudan yapılabilecek ya da yaptırılabilecek.
