Emeklilik planı yapan çok sayıda sigortalı, yalnızca fiziksel hastalıkların erken emeklilikte etkili olduğunu sanıyor. Oysa sosyal güvenlik mevzuatı, çalışma gücü kaybını değerlendirirken ruhsal ve zihinsel sağlık sorunlarını da dikkate alıyor. Türkiye Gazetesi yazarı ve sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, SSK ve SGK alanındaki tecrübesine dayanarak psikiyatrik rahatsızlıkların erken emeklilik sürecindeki önemini anlattı. Karakaş’ın aktardıkları, özellikle ağır ruhsal sorunlarla mücadele eden vatandaşlar için hem ekonomik güvence hem de sağlık hizmetlerine erişim bakımından dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.
Yaş şartı olmadan emeklilik imkanı
Karakaş, normal emeklilik ile malulen emeklilik arasındaki en büyük farkın yaş şartı olduğunu vurguladı. Standart emeklilikte yaş, prim günü ve sigortalılık süresi birlikte aranırken, sağlık nedeniyle yapılan başvurularda sistem daha farklı işliyor. Konuyu şu sözlerle özetledi:
“Normal emeklilik için yaş, prim ve süre şartları bir aradadır. Ancak malulen emeklilikte ‘yaş’ şartı aranmaz. Az primle ve genç yaşta emeklilik imkânı doğar.”
Bu değerlendirme, özellikle çalışma hayatında ciddi ruhsal yıpranma yaşayan sigortalılar açısından önemli görülüyor. Çünkü birçok kişi psikolojik hastalıkların emeklilik yolunu açabileceğini bilmiyor ya da bu hakkı kullanmaktan çekiniyor.
Psikolojik hastalıklar da çalışma gücü kaybı sayılıyor
Karakaş’a göre psikolojik rahatsızlıklar yalnızca bireysel bir sağlık meselesi değil, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemi içinde korunması gereken ciddi bir durum. Yazısında bu konuya şu ifadelerle dikkat çekti:
“Sadece bedensel değil, psikolojik hastalıklar da bu kapsamdadır. Bu yolda, düzenli emeklilik maaş güvencesi sağlar. Üstelik emeklilikten sonra prim ödemeden sağlık hizmetlerine erişim hakkı verir.”
Bu yönüyle bakıldığında, SGK’nın sunduğu haklar sosyal devlet anlayışının önemli bir yansıması olarak öne çıkıyor. Özellikle çalışma hayatını sürdüremeyecek düzeyde ruhsal rahatsızlığı bulunan kişiler için bu imkan hayati önem taşıyor.
SGK verilerinde dikkat çeken gerçek
Karakaş, SGK verilerinin psikiyatrik hastalıkların erken emeklilikte ne kadar belirleyici olduğunu açık biçimde gösterdiğini söyledi. Verilere göre, malulen emeklilikten yararlananlar arasında kanser hastalarının ardından psikiyatri hastaları geliyor. Karakaş, şu ifadeleri kullandı:
“SGK, her sene branşlar itibarıyla en çok hangi hastalıklardan dolayı malulen erken emekli olanları açıklamaktadır. Buna göre kanser hastalarında sonra ilk sırada psikiyatri hastaları gelmektedir. Anlayacağınız SGK verileri psikiyatri hastalarının malulen emeklilik şanslarının fazla olduğunu ortaya koymaktadır.”
Bu tablo, ruhsal hastalıkların görünmez olduğu kadar ciddi sonuçlar doğurduğunu da ortaya koyuyor.
Malulen emeklilik mi, engelli emekliliği mi?
Süreçte en kritik noktalardan biri, hastalığın ne zaman ortaya çıktığı. Karakaş, burada sigorta başlangıç tarihinin belirleyici olduğuna işaret ederek şu uyarıda bulundu:
“Ancak hemen altını çizelim hastalığınız doğuştan ya da sigorta başlangıcınızdan önce ise malulen emeklilik yolu kapalı. Hastalığınız sigorta başlangıcın sonra meydana gelmiş ise iki seçeneğiniz var.”
Buna göre temel ayrım şöyle yapılıyor:
Malulen emeklilik: Çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybetmiş olmak gerekiyor.
Engelli emekliliği: Yüzde 40 oranında kayıp yaşayan sigortalılar da bu haktan yararlanabiliyor.
