Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak da bilinen sahte belge düzenlenmesine yönelik mücadelede yapay zekâ destekli risk analiz uygulaması KAŞİF’i devreye aldı. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kullanılan uygulama ile günlük yaklaşık 4 milyon mükellefin verisi analiz ediliyor.
KAŞİF’in geliştirilme süreci
Gelir İdaresi Başkanlığı, sahte belge ve haksız iade taleplerine yönelik çalışmalarını daha önce Sahte Belge Risk Analiz Programı ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı üzerinden yürütüyordu. Yeni dönemde makine öğrenmesi ve yapay zekâ teknolojilerine dayanan KAŞİF uygulamasının Gelir İdaresi Başkanlığı Teknoloji birimi ile TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü tarafından geliştirildiği bildirildi. Uygulamanın, ön tanım veya kural seti olmadan büyük veriyi günlük analiz ederek riskli durumları belirlediği ifade edildi.
Analiz edilen başlıklar ve izlenen veriler
KAŞİF kapsamında mükellefiyet, fatura, tahakkuk, tahsilat, ithalat, ihracat, beyanname ve bildirim gibi başlıklar ile işletme ve üretim kapasitesi, çalışan sayısı ve demirbaş verileri gibi birçok unsur birlikte değerlendiriliyor. Uygulamanın, mükellef davranışlarındaki değişimleri otomatik algılayabildiği, yeni durumları tekrar analiz ederek riskli mükellefleri belirlediği kaydedildi.
İlk tespitler ve örnek vakalar
Uygulamanın devreye alınmasının ardından sahte belge düzenleme riski yüksek mükelleflere ilişkin kısa sürede tespitler yapıldığı belirtildi. Örnek olarak, faaliyet alanı toptan ticaret olan bir mükellefin hiç alımı bulunmamasına rağmen mükellefiyet tesis ettirdiği gün üç farklı fatura düzenlediğinin belirlendiği aktarıldı. Kuruluş tarihini izleyen beşinci gününde riskli görülen farklı mükelleflere 50 milyon lira tutarında beş fatura düzenleyen bir mükellefin de tespit edildiği bildirildi. Bir şirkette ücretli çalışan bir kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan yedi şirketten altısının sahte belge düzenlemek amacıyla kurulmuş olabileceği değerlendirilirken bu şirketler tarafından düzenlenen fatura tutarının 246 milyon lira olarak hesaplandığı ifade edildi. Son üç ay içinde kurulan ve toplam 276 milyar lira tutarında fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin de herhangi bir ticari, zirai veya mesleki faaliyeti olmadan sahte belge düzenlemek amacıyla kurulmuş olabileceği yönünde risk tespiti yapıldığı bildirildi. Ayrıca beyannamesinde 7,7 milyon lira iade edilecek KDV beyan eden bir mükellefin talebinin haksız olduğunun anlaşıldığı kaydedildi.
Vergi denetimi ve mükellefiyet işlemleri
Sahte belge düzenleme riski yüksek görülen mükelleflerin vergi incelemesi yapılması amacıyla Vergi Denetim Kuruluna bildirildiği belirtildi. Bununla birlikte mükelleflerin bağlı bulundukları vergi dairelerine iletilerek iş yerlerinde yoklama yapıldığı, vergi dairelerinde kurulan komisyonların kararları çerçevesinde sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirenlerin kayıtlarının kapatıldığı aktarıldı.
Bakan Şimşek’ten açıklama
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yeni teknoloji uygulamalarının kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi etkinleştirdiğini belirterek, yapay zekâ ve makine öğrenmesi gibi teknolojilerle kayıt dışı faaliyetlerin anında tespit edilerek işlem yapıldığını ifade etti. Şimşek, tüm mükellefleri kayıt içinde kalmaya davet etti. Gelir İdaresi Başkanlığının risk analiz altyapısını sürekli yenilediğini vurgulayan Şimşek, uygulamalarla kayıt dışı ekonomiyle etkin mücadeleye ve rekabet eşitsizliği oluşturan uyumsuzlukların önlenmesine devam edileceğini belirtti.
