Türkiye’de çevre politikalarında yeni bir dönem başlıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla önemli bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Hazırlanan yeni yönetmelikle birlikte plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzının yasaklanması hedefleniyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen çalışmalarla çevre dostu uygulamaların yaygınlaştırılması amaçlanırken, depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümü teşvik ediliyor. Yeni yönetmelik, Türkiye’nin plastik atıkla mücadelesinde en kapsamlı adımlardan biri olarak görülüyor.
Yönetmelik İçin Son Hazırlıklar Yapılıyor
Bakanlık, geçen yıl yayımladığı 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile birlikte Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası kapsamında önemli düzenlemeler başlatmıştı.
Bu çalışmalar doğrultusunda hazırlanan yeni yönetmeliğin amacı; tek kullanımlık plastiklerin doğaya verdiği zararı azaltmak, deniz kirliliğini önlemek ve Türkiye’yi AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi ile uyumlu hale getirmek.
Yetkililer, yönetmelik taslağının kısa süre içinde kurumların görüşüne açılacağını belirtiyor. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemenin son halinin verilmesi ve yıl sonuna kadar yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Plastik Çatal, Bardak ve Pipetlere Veda
Yeni düzenleme kapsamında çevreye zarar veren birçok ürünün kullanımının tamamen sona erdirilmesi hedefleniyor. Yasaklanması planlanan ürünler arasında şu ürünler bulunuyor:
Plastik çatal, bıçak ve kaşık
Plastik yemek çubukları
Plastik tabaklar
Plastik pipetler
Plastik çubuklu kulak pamukları
Genleştirilmiş polistiren (EPS/köpük) gıda kapları
Köpük içecek kapları ve bardakları
Bu ürünlerin çevreye ciddi zarar verdiği ve doğada uzun yıllar çözünmeden kaldığı biliniyor. Bu nedenle Bakanlık, söz konusu ürünlerin piyasaya arzını tamamen sona erdirmeyi hedefliyor.
Yıllık 1,5 Milyar Liralık Tasarruf Sağlanacak
Tek kullanımlık plastik ürünlerin kaldırılması yalnızca çevresel değil ekonomik açıdan da önemli kazanımlar sağlayacak.
Bakanlığın hesaplamalarına göre düzenleme sayesinde:
Yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önüne geçilecek
Yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyeti tasarruf edilecek
Bu gelişme, Türkiye’nin iklim değişikliğiyle mücadele politikalarına da önemli katkı sunacak.
Plastik Yerine Doğa Dostu Alternatifler Geliyor
Yasaklanacak plastik ürünlerin yerine çevre dostu ve yeniden kullanılabilir alternatiflerin teşvik edilmesi planlanıyor.
Bunlar arasında özellikle şu materyaller öne çıkıyor:
Cam
Porselen
Ahşap
Karton
Ayrıca ilerleyen süreçte kısmen plastik içeren bardaklar, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve temizlik havluları için de tüketimi azaltacak yeni kısıtlama ve işaretleme uygulamalarının devreye alınması hedefleniyor.
Türkiye’de Plastik Tüketimi Hızla Artıyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırma, tek kullanımlık plastik tüketiminin boyutunu da gözler önüne serdi.
2022 yılında Türkiye’de:
2.858 ton kulak pamuğu çubuğu
32.406 ton plastik çatal-kaşık
25.584 ton plastik tabak
10.234 ton pipet
63 bin ton gıda kabı
120 bin ton plastik bardak
155.935 ton plastik içecek şişesi
kullanıldı. Toplamda 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Araştırma sonuçlarına göre vatandaşların büyük bölümü de plastik kullanımının azaltılmasını destekliyor. Katılımcıların yüzde 77’si tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını, yüzde 60’ı ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekliyor.
Avrupa’da Benzer Yasaklar Uygulanıyor
Avrupa Birliği, 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi ile plastik atıklarla mücadelede önemli bir adım attı.
Fransa, Almanya, İspanya, Hollanda ve İrlanda gibi birçok ülke plastik pipet, çatal ve tabakların kullanımını yasakladı veya ciddi şekilde sınırlandırdı. Bazı ülkeler ise plastik ambalajlara ek vergi veya ücret uygulamaları getirerek sürdürülebilir malzemelere geçişi hızlandırdı.
