Bilim insanları ilk kez yapay zeka kullanarak doğada daha önce hiç bulunmamış yeni virüsler tasarladı. Kaliforniya’daki araştırmacılar, yapay zekaya DNA’daki örüntüleri tanımayı öğreterek modelden sıfırdan virüs tarifleri oluşturmasını istedi. Araştırmanın sonuçları Science dergisinde yayımlanırken, ortaya çıkan bulgular hem tıp ve biyoteknoloji açısından yeni imkanları hem de biyogüvenlik konusundaki endişeleri beraberinde getirdi.
Yapay zeka DNA’nın dört harfli dilini öğrendi
NYT’nin aktardığı bilgilere göre araştırmada kullanılan yapay zeka modeli, kelimelerin art arda dizilmesini öğrenen dil modellerine benzer bir sistemle çalıştı. Ancak model metinlerle değil, milyonlarca canlıdan alınan yaklaşık 9 trilyon nükleotitlik genetik diziyle eğitildi. Yapay zeka, DNA’nın A, C, G ve T harflerinden oluşan dört harfli alfabesindeki örüntüleri öğrenerek daha önce doğada bulunmayan yeni virüs planları üretmeye başladı.
700 bin tasarımdan 285’i gerçek DNA’ya dönüştürüldü
Araştırmacılar yapay zeka modelini güvenli ve yaklaşık yüz yıldır üzerinde çalışılan bir virüs üzerinde özel olarak eğitti. Model bu eğitimden sonra yaklaşık 700 bin olası virüs versiyonu oluşturdu. Bilim insanları bu tasarımlardan 285 tanesini gerçek DNA molekülüne dönüştürdü ve bakterilere yerleştirdi.
16 yeni virüs canlı ve yaşayabilir hale geldi
Yapılan deneyler sonucunda yapay zekanın oluşturduğu tasarımlardan 16 tanesinin canlı ve yaşayabilir yeni virüslere dönüştüğü belirtildi. Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise yapay zekayla tasarlanan bazı virüslerin doğal virüsten bile daha hızlı çoğalması oldu.
Tıp ve biyoteknolojide yeni bir dönem başlatabilir
Araştırmacılara göre bu teknoloji, tıp ve biyoteknoloji alanlarında önemli fırsatlar yaratabilir. Virüsler halihazırda bazı tedavilerde bir tür taşıma aracı olarak kullanılıyor. Özellikle genetik hastalıkların tedavisinde sağlıklı genler virüslere yüklenerek hedef hücrelere ulaştırılabiliyor. Yapay zeka tarafından tasarlanan yeni virüslerin de gelecekte benzer tedavilerde kullanılabilecek yararlı araçlara dönüşebileceği değerlendiriliyor.
Biyolojik silah endişesi de gündemde
Teknolojinin sunduğu tıbbi imkanların yanında ciddi güvenlik riskleri de tartışılıyor. Aynı yöntemlerin gelecekte daha tehlikeli patojenlerin veya biyolojik silahların geliştirilmesi amacıyla kullanılabileceği yönünde endişeler bulunuyor. Bir uzman bu riski, genomik dil modeline daha bulaşıcı ya da daha ölümcül bir grip genomu hazırlamasının istenebileceğini belirterek anlattı. Bu nedenle yapay zekanın biyolojik tasarım alanında kullanımının, bilimsel ilerlemenin yanı sıra sıkı güvenlik ve denetim tartışmalarını da beraberinde getirmesi bekleniyor.
