Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün yayımladığı son verilere göre küresel gıda fiyatlarında yükseliş sürüyor. FAO Gıda Fiyat Endeksi, nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 1,6 artarak 130,7 puana çıktı. Böylece endeks, Şubat 2023’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Uzmanlar, artışın temel nedenleri arasında enerji maliyetlerindeki yükseliş, Orta Doğu’daki savaşlar, Hürmüz Boğazı’ndaki kriz ve küresel lojistik sorunlarını gösteriyor.
Enerji maliyetleri gıda üretimini vurdu
FAO’nun değerlendirmesine göre petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, tarım üretim maliyetlerini doğrudan etkiledi. Özellikle gübre üretiminde kullanılan doğal gaz fiyatlarının yükselmesi nedeniyle dünya genelinde tarımsal üretim maliyetleri arttı. Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki yükselişin yalnızca üretimi değil taşıma ve depolama maliyetlerini de artırdığını belirtiyor. Bu durumun market raflarındaki fiyatlara doğrudan yansıdığı ifade ediliyor.
Bitkisel yağ ve et fiyatlarında sert yükseliş
FAO verilerine göre en dikkat çekici artış bitkisel yağ ve et fiyatlarında yaşandı. Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi nisan ayında yüzde 5,9 artarak son 21 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Palmiye, soya, ayçiçeği ve kolza yağı fiyatlarının yükselmesinde ham petrol fiyatlarındaki artışın biyoyakıt talebini artırmasının etkili olduğu belirtildi. Et fiyatlarında da yükseliş devam etti. FAO Et Fiyat Endeksi’nin tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktığı açıklandı. Brezilya’daki arz sıkıntısı nedeniyle özellikle kırmızı et fiyatlarında artış yaşandığı bildirildi.
Hürmüz Boğazı krizi gübre piyasasını etkiledi
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim yalnızca enerji piyasalarını değil gübre ticaretini de olumsuz etkiliyor. Dünyadaki gübre sevkiyatının önemli bölümünün bu bölgeden yapılması nedeniyle fiyatlarda ciddi artış yaşandığı belirtiliyor. TEPAV tarafından hazırlanan analizlerde, krizin uzaması halinde Türkiye’de enerji, gübre ve lojistik maliyetlerinin daha da artabileceği uyarısı yapıldı.
Uzmanlardan “gıda güvenliği” uyarısı
Uluslararası kuruluşlar, yükselen maliyetlerin uzun vadede küresel gıda güvenliği sorununa dönüşebileceğini belirtiyor. Özellikle gübre kullanımındaki düşüşün üretim miktarını azaltabileceği ifade ediliyor. FAO ve diğer uluslararası kuruluşlar, savaşların ve enerji krizinin devam etmesi halinde önümüzdeki aylarda yeni zam dalgalarının yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
