İstanbul’da toplu ulaşımın yükünü yıllardır sırtlayan özel halk otobüsü işletmecileri, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin sunduğu ödeme modeline tepki göstermek için Saraçhane’deki İBB binası önünde toplandı. Protestoda konuşan İstanbul Otobüs Özel Halk Otobüsü Sahipleri ve İşletmecileri Esnaf Odası Başkanı Erhan Güneş, sektörün artık taşınamaz bir ekonomik baskı altında bırakıldığını söyledi.
Güneş, özel halk otobüslerinin İstanbul ulaşımında temel taşıyıcılardan biri olduğunu vurgulayarak, 2019 yılında İBB ile yapılan anlaşma sonrasında yeni bir sisteme geçildiğini hatırlattı. Bu sisteme geçilirken işletmecilere açık şekilde, yolcudan ücret alınmayacağı, maliyetlerin ve makul kârın belediye tarafından karşılanacağı yönünde söz verildiğini belirten Güneş, gelinen tabloda bu vaatlerin karşılanmadığını ifade etti.
“Ödeme düzensizliği artık kronikleşti”
Esnafın en büyük sorununun hak edişlerin düzenli ve zamanında ödenmemesi olduğunu dile getiren Güneş, ödeme düzensizliğinin geçici bir aksama olmaktan çıktığını ve kronik bir soruna dönüştüğünü söyledi. İşletmecilerin sürekli yeni borçlarla ayakta kalmaya çalıştığını belirten Güneş, sektör temsilcilerinin uzun süredir çözüm beklediğini ancak somut bir sonuç alınamadığını kaydetti.
Aynı sorunların defalarca belediye binası önünde dile getirildiğini, yetkililerle çok sayıda görüşme yapıldığını anlatan Güneş, buna rağmen kalıcı ve sürdürülebilir bir formül ortaya konulamadığını savundu. Ona göre süreç uzadıkça zarar büyüdü, esnafın sermayesi eridi ve sektör ciddi bir darboğaza sürüklendi.
“Alacaklar milyarlarca liraya ulaştı”
Protestoda en çarpıcı başlıklardan biri de biriken alacaklar oldu. Erhan Güneş, zaman içinde özel halk otobüsü esnafının belediyeden olan alacaklarının milyarlarca liraya ulaştığını ileri sürdü. Güneş, “Süreç içerisinde biriken alacaklar milyarlarca liraya ulaşmış, herkes kazanırken özel halk otobüsleri kaybetmiş, esnaf fakirleşmiş, sermaye erimiş ve sektör ciddi bir darboğaza sürüklenmiştir.” sözleriyle yaşanan tabloyu özetledi.
İşletmeciler, açıklanan yeni artış oranlarının da ekonomik gerçeklerle bağdaşmadığını savunuyor. Güneş, İETT Genel Müdürlüğü tarafından sunulan artış teklifinin Türkiye’deki mevcut ekonomik verilerle örtüşmediğini ifade ederek, “Teklif edilen oran ne enflasyon verileriyle ne yeniden değerleme oranlarıyla ne hizmet üretici fiyat endeksiyle ne de gerçek piyasa şartlarıyla örtüşmemektedir. 50 yıllık emek ve sermaye adeta değersizleştirilmek istenmiştir.” dedi.
“Biz ayrıcalık değil, hakkımızı istiyoruz”
Erhan Güneş, özel halk otobüsü işletmecilerinin hiçbir zaman imtiyaz ya da fazladan kazanç talep etmediğini özellikle vurguladı. Taleplerinin yalnızca emeklerinin karşılığını almak ve sistemi sürdürülebilir hale getirmek olduğunu belirten Güneş, “Sadece hakkını, emeğinin karşılığını ve sürdürülebilir bir sistemi istemektedir.” ifadelerini kullandı.
Güneş’e göre çözümün yolu ise şeffaflıktan geçiyor. İETT’nin kendi gerçek maliyetlerini açık biçimde ortaya koyması gerektiğini söyleyen Güneş, özel halk otobüslerinin maliyetlerinin de aynı şekilde netleştirilmesini istedi. Ardından bu verilerin, bağımsız üniversiteler, uzman kuruluşlar ve bilimsel değerlendirme mercileri tarafından incelenmesi gerektiğini belirtti. Bu çıkış, belediye yönetimine karşı daha hesap verebilir ve gerçekçi bir model çağrısı olarak yorumlandı.
Ücretsiz biniş kararı gündemde
Protestonun en dikkat çekici mesajı ise ücretsiz taşımaya ilişkin oldu. Güneş, mağduriyet giderilmezse önümüzdeki aydan itibaren ücretsiz binişlere izin verilmeyeceğini açıkladı. Buna göre özel halk otobüsleri, İBB’nin ücretsiz kart, anne kart, öğrenci abonman ve tam abonman kart sahiplerini taşımayacak. Sadece tam kart ve öğrenci kart ile yolcu alınacağı ifade edildi.
Güneş, “Hiçbir ücretsiz binişe müsaade edilmeyecektir.” diyerek uyarısını net bir dille yineledi. Bu açıklama, İstanbul’da toplu ulaşımda yeni bir krizin kapıda olabileceğini gösterdi.
