İngiltere'nin Plymouth kentinde, Kırım Savaşı sonrası hayatını kaybeden Osmanlı askerlerine ait 170 yıldır bilinmeyen mezar yerleri tespit edildi. Oxford Üniversitesi'nden Dr. Muhammed Hasanov'un yürüttüğü araştırma sonucunda 84 Osmanlı askerinin defnedildiği alanlar ortaya çıkarılırken, Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği de şehitlerin anısına anıt yapılması için girişimde bulundu.
Kırım Savaşı'nın izleri Plymouth'ta bulundu
İngiltere'deki Türk tarihi üzerine çalışmalar yürüten Oxford Üniversitesi araştırmacısı Dr. Muhammed Hasanov, 1853-1856 yılları arasında gerçekleşen Kırım Savaşı'nın ardından Osmanlı donanmasına ait bazı gemilerin modernizasyon amacıyla İngiltere'ye gönderildiğini belirtti.
Hasanov'un aktardığı bilgilere göre Peyk-i Zafer, Fethiye ve Şadiye adlı Osmanlı gemileri Plymouth Limanı'nda bakım ve modernizasyon sürecinden geçti. Bu dönemde bölgede görev yapan Osmanlı askerlerinin yaşamları ve vefatları yerel basında da geniş şekilde yer aldı.
Araştırmalar sırasında dönemin gazeteleri, defin kayıtları ve arşiv belgelerini inceleyen Hasanov, uzun yıllardır varlığı bilinmeyen Osmanlı şehitliğini ortaya çıkardı.
84 Osmanlı askerinin mezar izine ulaşıldı
Araştırmaya göre Plymouth'ta ilk Osmanlı askerleri 1856 yılında defnedilmeye başlandı. Peyk-i Zafer gemisinin bulunduğu süreçte çeşitli hastalıklar ve iklim şartları nedeniyle 18 Osmanlı askeri hayatını kaybetti.
Bu askerlerin Ford Park Mezarlığı'na defnedildiğini belirten Hasanov, daha sonraki yıllarda Plymouth'a gelen Fethiye ve Şadiye gemilerinde görev yapan 66 askerin de yaşamını yitirdiğini söyledi.
Hasanov, “Şu an İngiltere'deki en büyük Türk şehitliği Plymouth'ta” ifadelerini kullandı.
Şehitlik zamanla unutuldu
Araştırmada elde edilen bulgulara göre, mezar alanlarının satın alınmaması ve sonraki yıllarda farklı defin işlemlerinin yapılması nedeniyle Osmanlı askerlerinin mezarları zamanla görünürlüğünü kaybetti.
Ayrıca Plymouth'un İkinci Dünya Savaşı sırasında büyük zarar görmesi, kentin Londra'ya uzaklığı ve arşiv kayıtlarına erişimin zorluğu da şehitliğin unutulmasına neden olan etkenler arasında gösterildi.
Bugün eski Stonehouse Donanma Hastanesi çevresinde bulunan alanların bir kısmının askeri lojmanlara ve anma parklarına dönüştüğü belirtiliyor.
Şehit mezarları beyaz bayraklarla işaretlendi
Dr. Hasanov'un çalışmaları sonucunda Ford Park Mezarlığı'nda bulunan 18 Osmanlı askerinin mezar yerleri tespit edildi.
Zaman içerisinde aynı alanlara farklı definler yapılmış olmasına rağmen, araştırmalarla belirlenen kabir noktaları beyaz bayraklarla işaretlendi.
Diğer 66 Osmanlı askerinin mezarlarının bulunduğu bölgenin ise eski mezarlık alanı üzerinde yer aldığı ancak kesin kabir noktalarının henüz belirlenemediği kaydedildi.
Osmanlı askerlerinin izleri yerel kayıtlarda da yer aldı
Araştırma kapsamında incelenen belgelerde Osmanlı askerlerinin Plymouth'taki sosyal yaşamına ilişkin dikkat çekici ayrıntılar da ortaya çıktı.
Hasanov, bazı Osmanlı askerlerinin yerel halkla evlilik yaptığını, Mahmud Efendi ve Celal Efendi isimli iki subayın Hristiyanlığı kabul ettiğini belirtti.
Ayrıca 1858 ve 1859 yıllarında Plymouth'ta Türkçe isimlere sahip çocukların doğduğunu gösteren kayıtların bulunduğunu ifade eden Hasanov, belgelerde annelerin İngiliz, babaların ise Türk olduğunun yer aldığını aktardı.
Büyükelçilikten anıt girişimi
Şehitliğin ortaya çıkarılmasının ardından Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği yetkilileri Ford Park Mezarlığı'nı ziyaret etti.
Büyükelçilik tarafından mezarlık yönetimine Osmanlı askerlerinin anısına bir anıt yapılması yönünde teklif sunuldu. Konunun, mezarlık vakfının 10 Haziran'da gerçekleştirilen yönetim kurulu toplantısında gündeme alındığı bildirildi.
Vakfın gönüllü çalışanlarından Margery Payne, anıtın konumu ve tasarımına ilişkin değerlendirmelerin ardından yönetim kurulu kararının Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği'ne iletileceğini açıkladı.
Portsmouth şehitliğiyle ilgili yeni bulgular
Dr. Hasanov, İngiltere'de bilinen Portsmouth Türk Şehitliği'nde de mevcut kayıtlardan daha fazla Osmanlı askerinin defnedilmiş olabileceğini söyledi.
Bugün 26 mezarın bulunduğu bilinen şehitlikte farklı dönemlerde yapılan definlere ilişkin yeni kayıtlar tespit ettiğini belirten Hasanov, bölgede toplam şehit sayısının 35 ila 40 arasında olabileceğini ifade etti.
