Gökbilimcilerin verilerine göre, Ay tutulmaları genellikle yılda iki kez meydana gelir. Ancak bu sayı sabit değildir; bazı yıllarda hiç tutulma olmazken, bazı yıllarda bu sayı üçe kadar çıkabilir. Örneğin NASA verilerine göre, bir takvim yılı içerisinde Dünya üzerinde en az iki, en çok beş güneş tutulması olabilirken; ay tutulmaları için bu sayı sıfır ile üç arasında değişir. Bu tutulmaların her biri dünyanın her yerinden gözlemlenemez, sadece tutulma anında Ay'ın ufuk çizgisinin üzerinde olduğu bölgelerden izlenebilir.
Ay Tutulması Çeşitleri ve Oluşumları
Ay tutulmaları, Dünya'nın gölgesinin Ay üzerindeki konumuna göre üç farklı kategoride incelenir: Tam tutulma, parçalı tutulma ve yarı gölgeli (penumbral) tutulma.
Tam Ay Tutulması: Dünya'nın tam gölgesi (umbra), Ay'ın tamamını örttüğünde gerçekleşir. Bu esnada Ay tamamen kararmaz; atmosferden süzülen güneş ışınları nedeniyle kızıla çalan bir renk alır. Bu fenomene halk arasında "Kanlı Ay" da denir.
Parçalı Ay Tutulması: Ay'ın sadece bir kısmı Dünya'nın tam gölgesine girdiğinde oluşur. Ay'ın bir bölümü kararmış görünürken, diğer kısmı normal parlaklığını korur.
Yarı Gölgeli Tutulma: Dünya'nın yarı gölgesi (penumbra) Ay'ın üzerine düştüğünde meydana gelir. Bu tutulma türü çıplak gözle fark edilmesi en zor olanıdır, çünkü Ay üzerinde sadece hafif bir gölgelenme oluşur.
Tutulma Döngüleri ve Gelecek Tahminleri
Gökbilimciler, tutulmaların zamanlamasını "Saros Döngüsü" adı verilen bir periyotla hesaplar. Yaklaşık 18 yıl, 11 gün ve 8 saat süren bu döngü, benzer özellikteki tutulmaların tekrar etme süresini ifade eder. Ancak Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü nedeniyle, bir sonraki benzer tutulma Dünya'nın farklı bir coğrafi bölgesinden gözlemlenir.
İstatistiklere göre, herhangi bir noktadan tam ay tutulması gözlemleme olasılığı, güneş tutulmasına göre çok daha yüksektir. Bunun sebebi, ay tutulmasının Dünya'nın geceyi yaşayan tüm yarım küresinden izlenebilmesi, güneş tutulmasının ise sadece çok dar bir koridordan görülebilmesidir. 21. yüzyıl boyunca toplamda 230 ay tutulması gerçekleşmesi ve bunların 85'inin tam tutulma olması öngörülüyor.
