İran'ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan ve resmi makamlarca henüz doğrulanmayan 14 maddelik taslak anlaşma, ABD ile İran arasında yeni bir diplomatik sürecin başlayabileceğine işaret etti. Taslak metinde ekonomik yaptırımlar, enerji ticareti, güvenlik politikaları ve nükleer faaliyetlere ilişkin dikkat çeken düzenlemeler yer aldı.
Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması planlanıyor
Taslak metne göre İran'a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılması öngörülüyor. Söz konusu kaynağın bir bölümünün müzakereler başlamadan önce İran'ın kullanımına açılması planlanırken, kalan kısmının ise süreç içerisinde serbest bırakılması hedefleniyor.
Bu adımın, iki ülke arasında güven ortamının oluşturulmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.
Askeri operasyonların sona erdirilmesi öngörülüyor
Taslakta yer alan maddeler arasında tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı şekilde sona erdirilmesi de bulunuyor. Anlaşma çerçevesinde tarafların karşılıklı gerilimi azaltacak adımlar atması ve diplomatik sürece öncelik vermesi planlanıyor.
Ayrıca ABD'nin İran'ın egemenliğine saygı göstermesi ve iç işlerine müdahaleden kaçınması yönünde taahhütlerde bulunacağı ifade ediliyor.
Hürmüz Boğazı yeniden uluslararası trafiğe açılacak
Taslak metnin en dikkat çekici maddelerinden biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin düzenleme oldu. Buna göre deniz ablukasının kaldırılması ve bölgedeki askeri hareketliliğin azaltılmasıyla birlikte boğazın uluslararası deniz taşımacılığına yeniden açılması planlanıyor.
Küresel enerji ticaretinin önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda normalleşmenin sağlanması, petrol ve doğal gaz sevkiyatları açısından kritik önem taşıyor.
Füze programı müzakere kapsamı dışında tutuluyor
Taslakta gelecekte yürütülecek görüşmelerin kapsamı da belirlendi. Buna göre müzakereler, uranyum zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve ekonomik konularla sınırlandırılacak.
İran'ın balistik füze programı ile bölgesel müttefiklerine ilişkin konuların müzakere gündemine dahil edilmeyeceği belirtiliyor.
Enerji yaptırımlarının kaldırılması hedefleniyor
Taslağa göre İran'ın petrol ve petrokimya sektörlerine yönelik yaptırımların askıya alınması planlanıyor. Böylece ülkenin enerji ihracatından elde ettiği gelirler üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması ve ekonomik faaliyetlerin yeniden canlandırılması amaçlanıyor.
Bu adımın küresel enerji piyasalarında da önemli etkiler oluşturabileceği değerlendiriliyor.
300 milyar dolarlık ekonomik destek planı gündemde
Taslak metinde yer alan en dikkat çekici ekonomik başlıklardan biri İran için hazırlanması planlanan yeniden yapılanma programı oldu. Buna göre ABD ve müttefiklerinin katkılarıyla en az 300 milyar dolarlık ekonomik kalkınma ve yeniden inşa planının oluşturulması öngörülüyor.
Söz konusu paketin hayata geçirilmesi halinde İran ekonomisinin yeniden yapılandırılmasına yönelik kapsamlı projelerin devreye alınması bekleniyor.
Nükleer program için yeni müzakere süreci başlayacak
Taslak kapsamında tarafların daha kapsamlı bir anlaşmaya ulaşabilmek amacıyla 60 günlük resmi müzakere sürecine başlaması planlanıyor. Görüşmelerde nükleer faaliyetler, yaptırımların kaldırılması ve uluslararası denetim mekanizmaları ele alınacak.
Metinde ayrıca İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt edeceği ve uluslararası yükümlülüklerini yeniden teyit edeceği belirtiliyor.
Taslak metin henüz resmen doğrulanmadı
Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan taslak anlaşma metni, şu aşamada taraflar tarafından resmi olarak doğrulanmış değil. İranlı ve Amerikalı yetkililer metnin içeriğine ilişkin ayrıntılı açıklama yapmazken, müzakereler ilerledikçe maddelerde değişiklik yapılabileceği belirtiliyor.
Bu nedenle taslakta yer alan düzenlemelerin nihai anlaşmada aynı şekilde yer alıp almayacağı konusunda belirsizlik sürüyor.
