Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ABD ve İsrail'in müzakereler sürerken İran'a saldırmasını "kabul edilemez" olarak nitelendirdi. Egemen bir ülkenin liderine suikast düzenlenmesini ve rejim değişikliği kışkırtmasını şiddetle eleştiren Wang, İran'ın egemenliğini koruma çabalarına destek verdi. Ancak bu destek söylem düzeyinde kaldı.
Çin neden somut adım atmıyor?
Pekin'in sessizliğinin ardında birçok stratejik hesap yatıyor. 2025'teki 12 günlük savaş sırasında da benzer bir tutum sergileyen Çin, ABD ve İsrail'in saldırılarını eleştirmiş ancak maddi yardım sağlamamıştı. Uzmanlar, Çin'in doğrudan İran'ı desteklemesinin küresel çıkarlarını tehlikeye atacağını belirtiyor. Pekin, ABD ile doğrudan bir çatışmaya sürüklenmek istemiyor. Ayrıca Çin, nükleer silahlı bir İran istemiyor çünkü bu durum bölgesel silahlanma yarışını tetikleyebilir ve ekonomik kalkınma için gerekli olan istikrarlı ortamı bozabilir.
Pekin'in çıkar hesabı ne?
Savaş Çin açısından risk kadar fırsat da barındırıyor. ABD'nin askeri kapasitesini Ortadoğu'da tüketmesi, özellikle Tayvan üzerinden yaşanabilecek olası bir çatışmada kullanılabilecek mühimmat stoklarını azaltıyor. Washington'ın Ortadoğu'daki acil durumlarla meşgul olması, Hint-Pasifik bölgesindeki Çin'i kısıtlama girişimlerini zayıflatabilir. Pekin, ABD hegemonyasını ortadan kaldırmak yerine kademeli olarak aşındırma stratejisi izliyor.
Enerji ve ticaret bağı kritik önemde
İran'ın petrol ihracatının yüzde 80'inden fazlasını Çin satın alıyor. 2021'de imzalanan 25 yıllık kapsamlı işbirliği anlaşması enerji, altyapı, telekomünikasyon ve ulaşım koridorlarını kapsıyor. İran'ın Orta Asya, Basra Körfezi ve Doğu Akdeniz'i birbirine bağlayan konumu, Kuşak ve Yol Girişimi için stratejik bir düğüm noktası oluşturuyor. Ancak savaşın İran'da rejim değişikliğine yol açması halinde bu anlaşma askıya alınabilir ve Çin'in enerji yatırımları sekteye uğrayabilir.
Arka planda teknolojik destek iddiası
Çin'in sahada açıkça yer almasa da arka planda teknolojik destek sağladığı ileri sürülüyor. İran'ın balistik füzelerinin Beidou navigasyon sistemi ve Mizar Vision uydu verilerinden yararlandığı, füze yakıtlarının bir bölümünün Çin'den temin edildiği iddia ediliyor. Savaş uzadıkça Pekin'in elektronik istihbarat ve sinyal desteğini artırması bekleniyor.
