Türkiye, sahip olduğu toryum kaynaklarını yeni nesil nükleer teknolojilerde değerlendirmeye yönelik çalışmalarını sürdürüyor. Eskişehir ve Malatya'da toryum kaynakları bulunurken, Kayseri, Sivas, Diyarbakır ve Burdur'daki sahalarda tespit edilen yataklara ilişkin ayrıntılı çalışmalar devam ediyor.
Toryum yeni nesil nükleer teknolojiler için araştırılıyor
Yaklaşık 50 mineralin yapısında bulunan toryum, doğada serbest halde bulunmuyor ve çoğunlukla nadir toprak elementlerini içeren minerallerle birlikte yer alıyor. Radyoaktif bir element olan toryum, uygun nükleer süreçlerle bir çeşit uranyuma dönüştürülebildiği için alternatif nükleer yakıt ham maddelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Ancak toryum, günümüzde kullanılan uranyum yakıtı gibi doğrudan nükleer yakıt olarak kullanılamıyor. Yakıt çevriminde değerlendirilebilmesi için ilave nükleer süreçlere ve yakıt işleme teknolojilerine ihtiyaç duyuluyor. Bu nedenle bugün ticari ölçekte toryumla çalışan bir nükleer santral bulunmuyor.
Ergimiş tuz reaktörleri üzerinde çalışmalar sürüyor
Toryumun özellikle ergimiş tuz reaktörleri gibi ileri reaktör tasarımlarında kullanılmasına yönelik araştırmalar yapılıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının çalışmalarında, toryumun yakıt veya örtü tuzunda kullanılmasıyla uranyum üretilebildiği ve toryum-uranyum yakıt çevrimine geçiş açısından potansiyel taşıdığı belirtiliyor.
Endüstriyel ölçekte uygulanabilir bir ergimiş tuz reaktörü tasarımına ulaşılabilmesi için ise çözülmesi gereken teknik sorunlar bulunuyor. Çin bu teknolojide öne çıkan ülkeler arasında yer alırken, Hindistan, ABD ve Avrupa'da da toryumun nükleer yakıt olarak kullanımına yönelik çalışmalar devam ediyor.
Dünyada yaklaşık 6,36 milyon ton toryum kaynağı bulunuyor
OECD Nükleer Enerji Ajansı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının 2014 tarihli ortak çalışmasına göre dünya genelinde yaklaşık 6,36 milyon ton toryum kaynağı bulunuyor. Çalışmada bunun 374 bin tonunun Türkiye'deki kaynaklardan oluştuğu belirtiliyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının haziran ayında güncellediği verilere göre ise Eskişehir-Sivrihisar'da 380 bin 141 ton, Malatya-Kuluncak'ta 3,8 milyon ton ve Eskişehir Beylikova-Sivrihisar'da 694 milyon ton toryum rezervi bulunuyor.
Türkiye toryumu teknolojiye dönüştürmeyi hedefliyor
Türkiye'nin toryuma yönelik çalışmalarında kaynakların yalnızca ham madde olarak değerlendirilmesi değil, yüksek katma değerli ürünlere ve nükleer teknolojilere dönüştürülmesi de hedefleniyor.
Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu ile Danimarka merkezli Copenhagen Atomics arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında toryumun yeni nesil nükleer reaktörlerde kullanılmasına yönelik AR-GE ve projelendirme çalışmalarının yürütülmesi planlanıyor.
Çalışmalar kapsamında özellikle ergimiş tuz reaktörlerinde kullanılabilecek nitelikte toryum bileşiklerinin Türkiye'de üretilmesi hedefleniyor. Böylece toryum kaynaklarının nükleer yakıt bileşikleri, AR-GE faaliyetleri ve yeni nesil reaktör teknolojileriyle birlikte değerlendirilmesi amaçlanıyor.
