Amasya Müftüsü Hacı Tevfik efendinin Atatürk Sevgisi...
Hacı Tevfik Efendi,
1866'da Amasya'da doğdu.
Babası Amasya Müftülerinden Yumukosmanzade Hacı Şükrü Efendi'dir. Hacı Tevfik Efendi, ilk öğrenimini 1879'da mahalle mektebinde tamamladı.
Bu arada, "Hıfzı Kur'an-ı Kerim ile müşerref" oldu.
Daha sonra eğitim ve öğretimini, babası Hacı Şükrü Efendi'nin derslerine katılarak devam ettirdi.
Ancak babasının vefatı üzerine, Hacı Tevfik Efendi, Amasya Medresesi'ne kaydoldu.
Burada Canikli Mehmet Hamdi Efendi'den aldığı derslerle yüksek öğrenimini tamamlayarak 1902 yılında diplomasını aldı.
Eğitim ve öğrenimi devam ederken, Amasya Şeriyye Mahkemesi'nde memuriyete başlayan Hacı Tevfik Efendi, 1905'te anılan mahkemenin Başkatipliği'ne tayin edildi.
1915 senesi Ağustos ayının sonunda, Amasya Müftülüğüne aday olması nedeniyle görevinden ayrıldı.
15 Ekim 1915'te Müftülük için yapılan seçimde 23 oy almasına rağmen, Hacı Mustafa Tevfik Efendi'nin lehine adaylıktan çekildi.
12 Eylül 1915'te Amasya Medresesi Katipliği'ne tayin edildi ve; Mart 1916'da kendi isteğiyle bu görevinden ayrıldı. Aynı yılın 1 Kasımında da Amasya Medresesi Müderrisliği'ne tayin edildi.
Osmanlı Devletinin son Meclis-i Umumi seçimleri 1918'de yapılmıştır. Amasya Sancağı'nda 1918 yılından itibaren dört sene müddetle Meclis-i Umumi Vilayet azalığına Hacı Tevfik Efendi de aday oldu.
Onunla birlikte dört aday daha seçime katıldı.
Seçime katılanlardan; Hacı Tevfik Efendi ve Mahmudbeyzade Hasan Bey 15'er, Zeynelzade Kamil Efendi 2, Topçuzade Ali ve Yörköçzade Hüsnü Beyler de 1'er oy almışlardır.
Hacı Tevfik Efendi, Mahmudbeyzade Hasan Bey ile birlikte Sivas Valiliği nezdinde Amasya Sancağı temsilcileri seçildiler.
Bu arada, Hacı Tevfik Efendi, 9 Nisan 1918'de Amasya Sancağı Livası İdare Meclisi üyeliğine seçildi.
Aynı yılın 16 Mayıs'ında da İaşe Komisyonu üyeliğine getirildi.
Hacı Tevfik Efendi, Müftü Hacı Mustafa Tevfik Efendi'nin
1 Ekim 1918'de Darü'l-Hikmetü'l-İslamiyye'ye tayin edilmesi üzerine münhal bulunan Amasya Müftülüğü'ne aday oldu.
Yapılan seçim sonunda 30 oy aldı.
Sivas Valiliğinin 19 Ekim 1918 tarihli teklifi üzerine Meşihat Makamınca 26 Kasım 1918'de Amasya Müftülüğü'ne tayin edildi.
Hacı Tevfik Efendi, Müftü ve Amasya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanı iken 55 yaşında 1921 yılı Kasım'ında zatürreden vefat etmiştir.
***
İngilizlerin Amasya'yı İşgal Teşebbüsleri ve Müftü Hacı Tevfik Efendi:
Mondros Mütarekesi, 30 Ekim 1918 sonrasında 24 Aralık 1918'de Batum, 9 Mart 1919'da da Samsun İngiliz kuvvetlerinin işgaline uğramıştı.
Bu arada 1919 yılı Mart ayı içinde Merzifonu da ele geçiren işgal kuvvetleri, Amasya'nın yakınlarına kadar gelmişlerdi. "Otomobillerinin tozunu Amasya üzerinde yayıyorlar, şehir içinde ve resmi makamlarda kendi emir ve isteklerinin geçerli olması için baskıda bulunuyorlardı. Ancak, Amasya İngilizlerin arzu ettikleri gibi boyun eğmiyordu.
Samsun ve Merzifon'daki rahat hareketlerinin devamını bulmak kolay değildi.
Amasyalılardan korktukları her hallerinden belli oluyordu. Amasya halkının inandığı doğru yoldan bir bütün halinde gitmeyi başaran Müftü Tevfik Efendi, İngilizler üzerinde büyük etki yapmıştı. Esas çekindikleri konu da buradan kaynaklanmaktaydı".
İngilizler Amasya'yı da işgal etmeyi planlamışlardı.
Bu amaçla halkın tepkisini ölçmek üzere, bir tahkik komisyonunu Amasya'ya gönderirler. Fakat Komisyon üyeleri, başlarında Müftü Hacı Tevfik Efendi'nin bulunduğu Amasyalıların sert tepkisiyle karşılaşırlar.
Bu olaydan özellikle Müftü Hacı Tevfik Efendi'den, İngiliz İntellicens Servisi'nde görevli bir subay ''Noil'' raporunda;
"Tahkikat Komisyonlarımızın beldesine girmesini istemeyen ve icap ederse, halkın silahlandırılarak üzerimize saldırtacağı haberini gönderip mümessillerimizi kabul etmeyen sarıklılardan birisi..." şeklinde söz etmektedir.
Müftü Hacı Tevfik Efendi'nin de girişimleriyle Amasya, düşman işgaline uğramaktan kurtulmuştur.
Amasyalılar'ın Mustafa Kemal Paşa'ya Sevgileri ve Biatları:
''Düşmanların Samsun'dan yapacağı herhangi bir çıkartma hareketine karşı ayaklarımıza çarıklarımızı çekerek,
vatanı en son kayasına kadar müdafaa edeceğiz.
Paşa hazretlerinin konuşmasının bitiminde salonda bulunan Amasyalılar; "Emirlerinizi bekliyoruz Paşam" diye bağırdılar.
Bu coşku ile bütünleşen Amasyalılara da Mustafa Kemal Paşa:
"Sağolunuz Amasyalılar, el'ele verip çalışırsak zaferi kazanacağız ve ne olursa olsun, vatanı kurtaracağız" dedi.
Mustafa Kemal Paşa'nın Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulması isteği üzerine çalışmalara başlanıldı. Bu yöndeki çalışmalarda 13 Haziran 1919 Cuma günü Hoca Kamil Efendi'nin Sultan Bayezid Camii'nde yaptığı konuşmasının da büyük etkisi olmuştur.
