Sultan Melik Mengücek Ahmed Gazi...

Sultan Melik Alparslan'ın, Anadolu'nun fethine memur ettiği önemli komutanlarından birisidir. Kendisine verilen bu kutsal vazife çerçevesinde Erzincan, Kemah, Divriği, Şarki Karahisar şehir ve bölgelerini

1070-1080 seneleri arasında fethetmiş ve Mengücik Beyliğini kurmuştur. Kendi adına beğliğin kurulmasında O'nun önceki geçmişi ve savaşlardaki rolü, liderlik yeteneği ve idarecilik vasıfları önem kazanmış olmalıdır.Fethine memur edildiği yerleri 1080'e kadar almış ve yerleşme merkezlerine kendi toplumunu getirip yerleştirmiştir. Bunlar daha ziyade Oğuz boylarından Kayı, Salur, Dodurga, Karaevlekli ve Öregiri gibi öztürk boylarıdır.

Mengücek Ahmed Gazi'nin ve ona bağlı aile efradının mümtaz bir yerlerinin oluşu ve kişiliklerinin ehemmiyeti Divriği Sitte Melik Şahin Şah Türbesi'nin 590 tarihli kitabesindeki; ''...zalimlerden hesap soran, Anadolu, Suriye ve Ermenistan'ı dize getiren, Alp Kutluğ, Uluğ Hümayun, Ceboğa, Tuğrul Tekin, Mengücik soyunun ...'' terimlerinden anlamak mümkündür. Bu tür arı Türkçe ünvanlar Mengücek Oğullarının, Oğuz Beğleri'nden önemli bir aile mensubu olduklarını teyid etmesi bir yana; bizzat Mengücek Gazi'nin şahsina kullanilan kutsi sözler ve sifatlarda, toplumun o asırlarda kendisine verdiği değeri ve O'nun Türk İslam davası yolundaki çabaları ortaya koymaktadır.

Yine, söz konusu Türbenin aynı kitabesinde ''...Elmerhum, eş-şehid, el gazi'' Rahmetli, kutlu, şehit ve gazi, denilmektedir. Mengücik Gazi adına ve onun bazı sıfatlarını ''Adaletli, feth edici vs.'' ve yazılı olarak, almış bulunduğu yerleri gösteren en mühim belgelerden biri de, Kemah Sultan Melik Gazi Türbesi'nin, Mengücik Gazi'nin yerleşmiş olduğu merkez, beğliğin ilk zaman payitahtı Kemah'dır. Gerek O'nun ve efradının türbelerinin burada oluşu, gerekse kayıp vakfiye suretindeki; ''...ben emr-i Hak ile sultan-ı amil oldum, layık bil adil tuttum ve Erzurum, Erzincan, Kemah ve Diyarbekir vilayetleriyle kalelerini fetheyledim ve kafirlerin ciğerlerini yaktım ve kılıç vuran padişahtır ki, Mengücik Gazidir. Cenab-ı Hak ruhunu şad ve kabrini pürnur eylesin.

Bundan sonra ben Kemah Kalesi civarına yerleştim ki, o civar Fırat nehri kenarındadır ve hududu şu vecih iledir ki, nehri mezkur kale ile mesken arasında geçer ...''

İbareler ve gerekse çağdaş müelliklerin ifadeleri bunu teyid ederler.

Mengücek Gazi'nin ölüm tarihini kaydeden hiçbir vesika olmamakla birlikte, ondan sonra Beyliğin başına geçen oğlu Emir İshak'ın hükümdarlığının başlangıç yılı 1118 dir.

Bu tarih, aynı zamanda muhtemelen Melik Mengücek Ahmed Gazi'nin vefat yılı olmalıdır. Bu durumda da Mengücek Ahmed Gazi'nin Malazgirt öncesi komutanlığında hayli genç olduğu ortaya çıkar.

Mengücek Gazi de; ''diğer ilk Anadolu fatihleri gibi evliya mertebesine çıkarılan Türk büyüklerindendir.'' Asırlardır türbe ve mumyalı cenazesi bilhassa çevre halkın mühim ziyaretgahlarından olmuştur. Lafzı geçtiğinde ''mübarek'' eklenmeksizin yadedilmez. Evliya Çelebi'nin kaydettiği, yakınındaki köyün ''Mübarek'' adı alması; ''Mengücik Gazi ile ilişkili olmalıdır.''